Ισλαμική Ενημερωτική & Απολογητική

 

Άχμαντ Ελντίν

 

 

 Αναμφισβήτητα, η θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου είναι κάτι παραπάνω από ενδιαφέρουσα. Για αυτόν που αναζητάει απαντήσεις για το υπαρξιακό, αλλά και για αυτόν που απλά θέλει να ενημερωθεί για μια προϊστορική πιστή ενός από τους μεγαλύτερους και σπουδαιότερους πολιτισμούς όπως είναι ο αρχαίος αιγυπτιακός, δεν έχει παρά να μελετήσει την Φαραωνική θρησκεία. Σε αυτό το άρθρο αναγράφονται περιληπτικά κάποια από τα κυριότερα πιστεύω, τελετουργίες, λατρείες  της Φαραωνικής θρησκείας.

 

 

 

Η Θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου

 

Η θρησκεία ήταν πολύ σημαντική στους αρχαίους Αιγυπτίους. Επηρεάστηκε έντονα από την παράδοση, η οποία τους ανάγκασε να αντισταθούν στις διάφορες κοινωνικοπολιτικές αλλαγές.

 

«Οι Αιγύπτιοι δεν εξέτασαν τις πεποιθήσεις που είχαν παραδοθεί σε αυτούς, ούτε επιθύμησαν την αλλαγή στην κοινωνία τους. Ο κύριος στόχος τους σε όλη την ιστορία τους ήταν να μιμηθούν τους όρους που θεώρησαν ότι υπήρχαν από την αρχή της δημιουργίας του κόσμου ” (PG. 81, David, 1988).

 

Μια από τις πολύ ισχυρές παραδόσεις ήταν αυτή του θεϊκού βασιλείου. Στο θεϊκό βασίλειο επικρατεί η πεποίθηση ότι ο Φαραώ δεν ήταν μόνο ο βασιλιάς (πολιτικός κυβερνήτης) αλλά και θεός ταυτόχρονα. Ο Φαραώ συνδέθηκε με τον θεό Ωρος, γιο του θεού Ρα, θεό του ήλιου. Αργότερα όταν πέθαινε γινόταν ο θεός Οσιρις όπου βοηθούσε τους Αιγυπτίους στη μετά θάνατον ζωή τους.

 

Λόγω των πεποιθήσεών τους, Ο Φαραώ κατείχε τεραστία πολιτική και θεϊκή δύναμη. Επιπλέον, οι ιερείς στην αρχαία Αίγυπτο ήταν επίσης πολύ ισχυροί. Όταν τα πράγματα πήγαιναν καλά, οι άνθρωποι θεωρούσαν τον ιερέα και τον  Φαραώ ότι έκαναν σωστά την δουλειά τους, όταν τα πράγματα στη χώρα δεν πήγαιναν καλά, οι άνθρωποι θεωρούσαν τον  Φαραώ και τους Ιερείς υπαίτιους

 

Η θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου ήταν πολυθεϊστική με μια μικρή χρονική περίοδο μονοθεϊσμού. Η θρησκεία τους φιλοξένησε περίπου 700 διαφορετικούς θεούς και θεές. Επιπλέον, δεν ήταν ασυνήθιστο για τις θεότητες να συνδυαστούν και να διαμορφώσουν μια νέα θεότητα.

 

Μια από τις διασημότερες πτυχές των αιγυπτιακών θρησκευτικών πεποιθήσεων ήταν οι ιδέες τους όσον αφορά τη μετά θάνατον ζωή. Θεώρησαν ότι το φυσικό σώμα έπρεπε να συντηρηθεί για να επιτρέψει μια θέση στο  πνεύμα τους να κατοικήσει στη μετά θάνατον ζωή. Λόγω αυτού, μουμιοποιήσεις εκτελεστήκαν για να συντηρηθεί το σώμα. Επίσης, μεγάλες πυραμίδες κατασκευάστηκαν ως τάφοι για τους Φαραώ στο παλαιό βασίλειο.

 

Οι θεότητες της αρχαίας Αιγύπτου

 

Η αιγυπτιακή θρησκεία είχε πάνω από 700 θεούς και θεές με ποικίλες πεποιθήσεις ανάλογα με το χρονικό διάστημα της αιγυπτιακής ιστορίας που μελετάται. Ακόμη και οι Αιγύπτιοι με δυσκολία αναγνώριζαν το πλήθος αυτών των θεών από το παλαιό βασίλειο. Προσπάθησαν να απλοποιήσουν τη θρησκεία οργανώνοντας τους θεούς τους σε οικογενειακές ομάδες των οκτώ ή εννέα .

 

Τα στοιχεία είναι πολύ περιορισμένα στην εποχή της προ δυναστείας της Αίγυπτου (πριν από 3100 Π.Χ.). Αυτό που σήμερα γνωρίζουμε πιθανότατα μαρτυρά,  ότι από νωρίς οι Αιγύπτιοι λάτρευαν τα ζώα και τα θεοποιούσαν. Κάθε κοινότητα λάτρευε τη θεότητα ή το σύνολο των θεοτήτων της.

Μετά από τη ενοποίηση της Αιγύπτου, (3100 Π.Χ.) η θρησκεία εξακολουθούσε να  ήταν πολυθεϊστική με μια εξαίρεση κατά τη διάρκεια της  βασιλείας του Aκενατον. Κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου Ο Φαραώ Ακενατον άλλαξε τη θρησκεία της Αιγύπτου και επέβαλε τον μονοθεϊσμό, λατρεύοντας μόνο τον θεό Aτεν ο οποίος ήταν ο θεός της προστασίας. Ο Ακενατόν κήρυξε εκτός νόμου οποιαδήποτε άλλη λατρεία και έκτισε μια νέα πρωτεύουσα, την (Αμάρνα) γύρω από τον ναό του Ατέν. Η θρησκευτική του μεταρρύθμιση κράτησε μόνο μέχρι τον θάνατο του γιου του Τουτανκχαμούν. Στην πραγματικότητα, η αφαίρεση του Ακενατόν και του Τουταγχαμών από τον Τοίχο των Βασιλέων είναι πιθανό να σχετίζονται με δραστικές θρησκευτικές αλλαγές.

Σύμφωνα με ορισμένους αιγυπτιολόγους, ιδιαίτερα εκείνους που εκφράζουν την ιουδαιοχριστιανική αντίληψη, δεν είναι ορθό να θεωρείται η περίοδος του Ακενατόν ως μονοθεϊστική. Κατά την άποψή τους οι πιστοί δεν λάτρευαν τον Ατέν αλλά την βασιλική οικογένεια ως πάνθεον θεοτήτων που λάμβαναν τη θελιά δύναμή τους από τον Ατέν. Σύμφωνα με άλλους αιγυπτιολόγους η περίοδος του Ακενατόν είναι μονοθεϊστική ως προς τη φύση της.

Μετά την πτώση της δυναστείας Αμάρνα η αρχική θρησκεία επεβίωσε ως κυρίαρχη πίστη, έως την εγκαθίδρυση του κοπτικού Χριστιανισμού και του Ισλάμ, αν και οι Αιγύπτιοι διατήρησαν τη σχέση τους με άλλες μονοθεϊστικές λατρείες. Η Αιγυπτιακή θρησκεία με τις συγκριτικές τάσεις της πρόβαλε μικρή αντίσταση στη διάδοση του Χριστιανισμού.

Συχνά τους θεούς τους διαιρούσανε  σε δύο κυριες κατηγορίες,  στους  οικιακούς θεούς και τοπικούς, όπως επίσης και κρατικούς η εθνικούς.

 

Οι οικιακοί Θεοί ήταν συχνά στις λάρνακες και πολλές φορές βρισκόντουσαν στα σπίτια των πιστών. Αυτοί οι θεοί συχνά δεν είχαν οπαδούς λατρείας, ιερείς ή ναούς για να δοξάζονται. Εντούτοις αυτοί οι θεοί ήταν βασικής σπουδαιότητας στο γενικό πληθυσμό, δεδομένου ότι οι κρατικοί και οι εθνικοί θεοί φαινόντουσαν συχνά απόμακροι. Δύο από τους πιο γνωστούς  οικιακούς θεούς ήταν ο Μπες και ο Ταουρετ.

 

Οι τοπικοί και κρατικοί θεοί ήταν οι κύριες θεότητες σε ορισμένες περιοχές στην Αίγυπτο. Παραδείγματος χάριν, ο κροκόδειλος θεός  ήταν συνήθως στο Φαγιούμ και στο Κομ ομπο. Από την ομάδα των τοπικών και κρατικών θεών, μερικοί θα κέρδιζαν την εθνική αναγνώριση και θα λατρευόντουσαν σε όλη την Αίγυπτο. Παραδείγματος χάριν  ο Ρα ο θεός του ήλιου, άρχισε να γίνεται εθνικός όταν αναγνωρίστηκε νωρίς από την δεύτερη δυναστεία.

 

 Οι θεοί μερικές φορές κάνανε έναν συνδυασμό με άλλους θεούς για να κάνουν μια νέα θεότητα για λατρεία. Για  παράδειγμα ο θεός Ρα συνδυάστηκε με τον κρατικό θεό Aμουν για να γίνει Αμουν-Ρα κατά τη διάρκεια της νέας εποχής του βασιλείου.

 

Οι εθνικοί Θεοί συχνά είχαν την υποστήριξη από τους  Φαραώ. Για τους κοινούς ανθρώπους, η λατρεία των τοπικών ή οικιακών θεών ήταν η πιο κοινή. Οι άνθρωποι μπορούσαν επίσης να επιλέξουν να λατρέψουν τους θεούς που θα τους βοηθούσαν στο επάγγελμά τους. Παραδείγματος χάριν ένας γραφέας θα λάτρευε συχνά τον θεό Θωθ ως αρχική θεότητά του. Ο Θωθ ήταν ο θεός προστάτης των γραφέων, της γραφής, της σελήνης και της σοφίας. Παρακάτω παρατίθενται μερικά ονόματα από το αρχαίο αιγυπτιακό πάνθεο:

·     (Aker) – “the Bender”, Guardian of the traveling sun.

·      (Min) – “ο Σταθερός”, θεός της αρσενικής γονιμότητας

·      (Amon) – “ο Κρυμμένος”, θηβαϊκός βασιλεύς των νεκρών.

·      (Montu) – “Νομάδας”, αιγυπτιακός θεός του πολέμου.

·      (Ammut) – “Καταβροχθιστής των Νεκρών”, δαίμων που καταβρόχθιζε ψυχές.

·      (Mut) – “Μητέρα”, θηβαϊκή

·      (Anqet) – “Εναγκαλίζουσα Κυρία”, θεά των υδάτων, Ελεφαντίνη.

·      (Nefertem) – “Λωτός”, θεός του λωτού, Μέμφις.

·      (Anubis) – “το Βασιλικό Παιδί”, θεός-τσακάλι της μουμιοποίησης.

·      (Neith) – “Εκείνη που είναι”, θεά του πολέμου και της ύφανσης

·      (Apep), ο όφις που προσπάθησε να σκοτώσει τον ήλιο.

·      (Nekhebet) – “Εκείνη που ανήκει στην Νεκχέμπ” θεά-όρνεο της Άνω Αιγύπτου

·      (Aten), ηλιακός δίσκος.

·      (Nephthys) – “Κυρία του Οίκου” Αδελφή της Ίσιδας, σύζυγος του Σετ

·      (Atum) – “ο Πλήρης”, θεός του δύοντος ηλίου.

·      (Nun) – “Άβυσσος” θεός των αρχέγονων υδάτων.

·      (Bastet) – “Καταβροχθίστρια Κυρία” Γάτα θεά του οίκου.

·      (Nut) – “Ουρανός”, θεά του ουρανού.

·      (Bat), αρχαία ουράνια θεά-αγελάδα.

·      (Onuris) – “Sky-Bearer” Πολεμιστής και ουράνιος θεός της Αβύδου.

·      (Bes) Νάνος θεός της μουσικής και των πολεμικών επιχειρήσεων.

·      (Osiris) – “Εκείνος που βλέπει τον Θρόνο” Κύριος της μεταθανάτιας ζωής.

·      (Buto) – “Εκείνη που είναι Πράσινη” θεά κόμπρα των Κάτω Αιγύπτου

·      (Ptah) – “Δημιουργός” Μουμιοποιημένος θεός δημιουργός.

·      Duamutef – “Εκείνος που υμνεί την μητέρα του” Προστάτης του στομάχου των θεών.

·      (Qebehsenuef) – “Εκείνος που δροσίζει τον αδελφό του”, Προστάτης των σπλάχνων του νεκρού.

·      (Geb) – “Γη”, θεός της γης.

·      (Qetesh) – “Ιερή”, Σημιτική θεά της φύσης.

·      (Hapi) – “Δρομέας”, Θεός του Νείλου.

·      (Re) – “Ήλιος”, δημιουργός θεός του ήλιου.

·      (Hapy) – “Δρομέας” προστάτης των πνευμόνων των νεκρων.

·      (Satet), θεά του Νείλου και της γονιμότητας.

·      (Hathor) – “Οίκος του Ώρου”, θεά αγελάδα της αγάπης και της μουσικής.

·      (Sekhmet) – “Ισχυρό Θηλυκό”, θεά του πολέμου και της καταστροφής.

·      (Heh), θεός του απείρου.

·      Selket – “Εκείνη που αναπνέει” θεά-σκορπιός της μαγείας.

·      (Heket), θεά-βάτραχος του απείρου.

·      (Serapis) Συγκριτική θεότητα της μεταθανάτιας ζωής.

·      (Horus) – “Υψηλά, Άνω”, θεός γεράκι του ήλιου.

·      (Seshat) – “Κυρία Γραφέας”, θεά της μέτρησης.

·      (Imhotep) – “Εκείνος που ερχεται εν ειρήνη”, γιος του Πτα.

·      (Seth) – “To Dazzle”, θεός του χάους, σκότωσε τον Όσιρι.

·      (Imsety) – “ο Ευγενικός”, προστάτης του ήπατος του νεκρού.

·      (Shu) – “Ξηρός”, θεός του αέρα.

·      (Isis) – “ο Θρόνος”, θεά της μαγείας.

·      (Sobek) – “ο Παρατηρητής”, θεός των κροκοδείλων.

·      (Khepera) – “Εκείνος που έρχεται σε Ύπαρξη”, θεός-σκαραβαίος του ανατέλλοντος ηλίου.

·      (Sokar), θεός της νεκρόπολης της μέμφιδας.

·      (Khnemu) – “Προστάτης/Εμπλουτιστής” θεός της πλημμύριδας του Νείλου.

·      (Sopdet), θεά του άστρου

·      (Khonsu) – “Ταξιδιώτης”, θηβαϊκός θεός της σελήνης.

·      (Tauret) – “η Μεγάλη”, θεά των γυναικών και του οίκου.

·      (Ma’at) – “Αλήθεια”, θεά της τάξης και της αλήθειας.

·      (Tefnut), θεά της υγρασίας και της βροχής.

·      (Meretseger) – “Εκείνη που αγαπά τη σιγή”, θεά της Κοιλάδας των Βασιλέων.

·      (Thoth) – “Οδηγός”, θεός-ίβις της σοφίας και της σελήνης

·      Meshkhent – “Γενέθλιος τόπος”, προστάτιδα θεά της γέννησης.

·      (Wepwawet), Οφιός – “Εκείνος που ανοίγει τους δρόμους”, ψυχοπομπός.

·      (Mihos) – “Αληθής έμπροσθέν τους”, θεός-λέων, γιος της Μπαστέτ.

 

 

 

 Ναοί

 

Υπάρχουν δύο τύποι ναών που χτίστηκαν στην αρχαία Αίγυπτο. Ο πρώτος ναός ονομάζετε  Cultus, αφιερώθηκε στη λατρεία ενός συγκεκριμένου Θεού της Αιγύπτου. Ένα παράδειγμα του ναού Cultus είναι ο ναός του θεού Ωρος που βρίσκετε στο Εντφου ή ο ναός της θεότητας Ισις στο Ασουαν. Ο δεύτερος τύπος ναού είναι νεκροθάλαμος όπου χτίστηκε προς τιμήν του Φαραώ και λατρεύετε συχνά εκεί ως θεός. Ένα παράδειγμα του νεκροθαλάμου ναού είναι ο ναός του Ραμσή β που βρίσκετε στης Θήβες.

 

Οι ναοί στην Αίγυπτο ήταν μια αντανάκλαση της μυθολογίας των Αιγυπτίων του «νησιού της δημιουργίας.» Οι στυλοβάτες διαμορφώθηκαν στα σχέδια των φοινίκων, του παπύρου, και του λωτού. Στους ναούς Cultus, υπήρχαν δύο τύποι τελετών προς τους θεούς. Ο πρώτος ήταν μια καθημερινή τελετή του δοσίματος των προσφορών και της κάλυψης των αναγκών των θεών. Η προσφορά γινόταν συνήθως από τον ιερέα στο άδυτο του ναού. Οι απλοί άνθρωποι δεν είχαν την άδεια να μπούνε στο άδυτο του ναού και θα έπρεπε να μείνουν έξω. Οι δεύτερος τύπος τελετών ήταν τα πρόσθετα φεστιβάλ. Αυτά γινόντουσαν σε διαφορετικές χρονικές στιγμές του έτους. Σε τέτοιου είδους φεστιβάλ μπορούσαν οι κοινοί άνθρωποι να συμμετέχουν στη λατρεία του θεού τους.

 

Οι Αιγύπτιοι είχαν τοποθετήσει πολύ μεγάλης αξία στους ναούς. Οι άνθρωποι θεωρούσαν τον  Φαραώ και τους ιερείς ως μεσολαβητές για να έρθουν πιο κοντά στους θεούς. Ο ναός θεωρήθηκε η φυσική θέση όπου ο Αιγύπτιος μπορούσε να συνδεθεί με τους Θεούς.

 

 

Ιερείς

 

Ο ρόλος του ιερέα ήταν πολλή σημαντικός στην αρχαία αιγυπτιακή κοινωνία. Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι οι θεοί ζούσαν στους ναούς. Μόνο στους ιερείς επιτρεπόταν η είσοδος στους ιερούς χώρους του ναού, και να πλησιάζουν το άγαλμα που αναπαριστούσε τον θεό η την θεά. Οι άνθρωποι προσεύχονταν στην πύλη του ναού η στην έδρα του Φαραώ όπου το θεωρούσαν κομβικό σημείο μεταξύ ανθρώπων και θεών.

 

Ο κύριος ρόλος του ιερέα ήταν να φροντίζει της ανάγκες των θεών. Δεν είχαν καμία υποχρέωση να επιβλέπουν η να φροντίζουν τους ανθρώπους. Ποτέ δεν προσπαθούσαν να μορφώσουνε τον λαό στη θρησκεία η να τους συμβουλέψουν περί ηθικής. Οι Αιγύπτιοι πίστευαν ότι ο ρόλος του ιερέα έπαιζε σπουδαίο ρόλο στην κοινωνία γιατί φρόντιζαν της ανάγκες των θεών. Εάν οι ιερείς παραμελούσαν της ανάγκες των θεών, τότε δημιουργούνταν προβλήματα. Εξαιτίας λοιπόν της σπουδαιότητας τους είχαν καλή αποζημίωση.

 

Οι νέοι ιερείς συχνά επιλεγόντουσαν από τον Φαραώ. Συχνά ο φαραώ διάλεγε για ιερείς άτομα από τον στενό του οικογενειακό κύκλο και τους τοποθετούσε στους πιο σημαντικούς ναούς. Επίσης οι ιερείς ήταν υπεύθυνοι για την ενταφίαση των νεκρών καθώς και για την διαδικασία της μουμιοποίησης.

 

 

Συνοψίζοντας τα παραπάνω μπορούμε εύκολα να πούμε ότι η φαραωνική θρησκεία αποτελείτε κυρίως από τους θεούς, τους ναούς, τον Φαραώ, και τους ιερείς. Μια θρησκεία η οποία αρχικά φαίνεται όμοια με τις άλλες αλλά στην πορεία φαίνεται ακόμα πιο συναρπαστική και καταλήγει να είναι για τον μελετητή κάτι παραπάνω από μια κοινή μελέτη στο χώρο της θρησκειολογίας και του πνευματισμού.