Αχμαντ Ελντιν
Σειρά εντύπων της wamy για το Ισλάμ Νο 5
Το Ισλάμ έχει θεσπίσει ορισμένα ανθρώπινα δικαιώματα(Τι λέει το Ισλάμ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα;) τα οποία δεν πρέπει να παραβιάζονται με κανέναν τρόπο, και πρέπει να διατηρούνται και να είναι σεβαστά κάτω από όλες τις συνθήκες. Για να εφαρμόζονται αυτά τα δικαιώματα, το Ισλάμ δεν αρκέστηκε στο να προσφέρει, μόνο, νομική εγγύηση αλλά και διαμόρφωσε ένα αποτελεσματικότατο ηθικό σύστημα. Έτσι ότι οδηγεί στο καλό του ατόμου και της κοινωνίας θεωρείται ηθικά «καλό» και ότι βλάπτει «κακό». Το Ισλάμ δίνει πολύ μεγάλη σημασία στην αγάπη για το Θεό και τον άνθρωπο, μας προειδοποιεί όμως απέναντι στην υπερβολική τυπικότητα. Το Κοράνι λέει:
Ευσέβεια δεν είναι μόνο να
στρέφετε ανατολικά και δυτικά τα
πρόσωπα σας αλλά η ευσέβεια είναι
εκείνου που πιστεύει στον ΑΛΛΑΧ και
στην Έσχατη Μέρα, στους Αγγέλους και
στο Βιβλίο και στους προφήτες” Να δίνει
από την περιουσία του, ενώ την αγαπάει
για τους συγγενείς του, και για τα
ορφανά, και για τους απόρους, και για
τους οδοιπόρους, και τους ζητιάνους και
για την απελευθέρωση των σκλάβων. Είναι να εκτελεί την προσευχή να καταβάλλει τη Ζεκατ,(ελεημοσύνη) και αυτοί που κρατούν την υπόσχεση τους, αν έχουν υποσχεθεί (και προσδιορίζω) τους υπομονετικούς στις δυσκολίες και στους πόνους και όταν πολεμάνε για το όνομα του ΑΛΛΑΧ. Τέτοιοι είναι εκείνοι, που πιστεύουν την αλήθεια και είναι ευσεβείς ( Κοράνι 2:177)
Έχει παρατεθεί στο παραπάνω εδάφιο ωραία εξήγηση για τη σημασία της αγαθότητας, της ειλικρινείας και της ευσέβειας. Πρέπει να υπακούει ο άνθρωπος σε αυτές τις σωτήριες εντολές, αλλά πρώτα πρέπει να καθηλώσουμε το βλέμμα μας στην αγάπη του Θεού, και, στη συνέχεια, στην αγάπη των συνανθρώπων μας.
Αναφέρθηκαν 4 θέματα.
Α) Η πίστη μας πρέπει να είναι αληθινή και ειλικρινείς
Β) Η πίστη αποδεικνύεται με έκδηλες πράξεις καλοσύνης στους συνανθρώπους μας, και όχι μόνο με ευχές.
Γ) Για να είμαστε καλοί πολίτες πρέπει να υποστηρίζουμε πάντα τα δίκαια κοινωνικά συστήματα.
Δ) Ο ίδιος ο «εαυτός μας» πρέπει να είναι σταθερός και ακλόνητος κάτω από όλες τις συνθήκες.
Αυτή είναι η βάση με την οποία κρίνεται το συγκεκριμένο είδος ανατροφής και αγωγής ,δηλ. κατά πόσον είναι καλή η κακή.
Αυτή η κριτική βάση αποτελεί τον πυρήνα γύρω από τον οποίο πρέπει να περιστρέφεται ολόκληρο το ηθικό σύστημα. Το Ισλάμ προτού εκθέσει κάποιο ηθικό μήνυμα ασχολείται με το να εμφυτέψει βαθιά στην καρδιά του ανθρώπου την πεποίθηση της άμεσης σχέσης με το Θεό, ο οποίος τον βλέπει και τον ακούει οποτεδήποτε και οπουδήποτε, ότι ο άνθρωπος θα μπορούσε να κρυφτεί από όλων τον κόσμο εκτός από τον Θεό, ότι ο άνθρωπος είναι ικανός να εξαπατήσει και να παραπλανήσει οποιονδήποτε θέλει, αλλά είναι αδύνατον να κάνει το ίδιο με τον Θεό, και ότι θα μπορεί να διαφύγει τη σύλληψη όλων εκτός αυτής του Θεού.
Το Ισλάμ διευκρινίζει ότι ο ιερότερος σκοπός του ανθρώπου στη ζωή του είναι η απόκτηση της ευχάριστης του Θεού, με αυτό τον τρόπο το Ισλάμ έχει κατακτήσει το υψηλότερο δυνατό επίπεδο ηθικής. Αυτός ο σκοπός στην πραγματικότητα προσφέρει ατελείωτους δρόμους για την ηθική εξέλιξη του ανθρώπου. Η υιοθέτηση των θείων αποκαλύψεων, ως στοιχειώδους πηγής για τις γνώσεις μας και για την διατήρηση της ζωης, δίνει μονιμότητα και σταθερότητα στα ηθικά κριτήρια, τα οποία σκοπεύουν σε γνήσιους, αυθεντικούς κανονισμούς, άτρωτους στη διαστρέβλωση, τις βίαιες παραλλαγές, τα προσωπικά συμφέροντα η την ηθική ρευστότητα. Εμπλουτίζει την ηθική με την αγάπη και το δέος του Θεού, που υποχρεώνει τον άνθρωπο να υπακούει στον ηθικό κανόνα χωρίς καμία εξωτερική πίεση. Με την πίστη στο Θεό και την ημέρα της κρίσης ο άνθρωπος αποκτά τη δύναμη που τον κάνει ικανό να υιοθετήσει και να εφαρμόσει πρόθυμα την ηθική συμπεριφορά με την καρδιά και την ψυχή του.
Το ηθικό σύστημα του Ισλάμ δεν επηρεάζεται από τις ψευδαισθήσεις της πρωτοπορίας και το παραλήρημα των νεωτερισμών, για να παρουσιάσει κάποιες νέες ηθικές αξίες, ούτε υποτιμά τη σημασία των αναγνωρισμένων ηθικών τύπων εφόσον είναι αντάξιοι του, ούτε δίνει υπερβολική σημασία σε μετρικούς τύπους και αγνοεί άλλους χωρίς αιτιολόγηση. Το σύστημα αυτό παίρνει όλες τις γενικά αναγνωρισμένες ηθικές αξίες και με αίσθημα ευθύνης καθορίζει τον κατάλληλο τόπο και ρόλο της κάθε μιας και ξεχωριστά και σε σχέση με ολόκληρο το πλέγμα της ζωης. Αυτό το σύστημα διευρύνει τον ορίζοντα της προσωπικής και της κοινωνικής ζωης του ατόμου, τις αστικές του σχέσεις, την πολιτική και την πολιτιστική του αγωγή, την νομική, οικονομική, και εκπαιδευτική του κουλτούρα. Καλύπτει τη ζωή του ατόμου σε όλα τα επίπεδα, ατομικά, ομαδικά, κοινωνικά, και οικογενειακά, από το τραπέζι του φαγητού μέχρι το πεδίο της μάχης, στις αποφάσεις του πολέμου και στις διαπραγματεύσεις για ειρήνη, όπως λέμε, από το λίκνο μεχρι τον τάφο. Με λίγα λόγια δεν υπάρχει κανένας τομέας της ζωης που να εξαιρείται από τις εφαρμογές των ισλαμικών ηθικών θεωριών.
Το Ισλάμ βάζει τις ηθικές αρχές στην κορυφή, και επιβεβαιώνει ότι οι διάφορες υποθέσεις της ζωης πρέπει να κανονίζονται σύμφωνα με τις αρχές ηθικής, αντί να κυριεύονται από τα εγωιστικά θελήματα και τα ευτελή συμφέροντα.
Το Ισλάμ προϋποθέτει ένα σύστημα ζωης βασισμένο σε όλα τα «καλά» και απαλλαγμένο από όλα τα «κακά». Προκαλεί τον κόσμο όχι να εφαρμόζει μόνο το ωφέλιμο, αλλά επίσης, να το θεμελιώσει με την πράξη, και επιπλέον να εκριζώσει το ανήθικο, να «επιτρέψει» το «καλό» και να «αποτρέψει» το «κακό». Το Ισλάμ θέλει να κυριαρχήσει η λογική συνείδηση, θέλει το ωφέλιμο να παίξει πρωτεύοντα ρόλο, και το βλαβερό να εκτοπίζεται στο περιθώριο.
Όλοι όσοι δέχονται αυτό το σύστημα, συσπειρώνονται σε μια κοινωνία, που λέγεται « Ισλαμική» και ο μοναδικός της σκοπός είναι να σχηματίσει ένα έθνος « Ουμα» που φοβάται το Θεό και τον σέβεται. Το Ισλαμικό ηθικό σύστημα συνιστάται από συντονισμένες ενέργειες που στοχεύουν στην εγκαθίδρυση και την ενίσχυση του καλού και την καταπίεση και εκρίζωση του κακού.
Εδώ θα αναφερθώ σε μερικά βασικά στοιχεία για την ηθική διδαχή του Ισλάμ, πάνω στους διάφορους τομείς της καθημερινής ζωης του Μουσουλμάνου. Αυτά καλύπτουν ένα αρκετά εύρη φάσμα που εκτείνεται από την προσωπική ηθική αγωγή μέχρι τις πιο λεπτές κοινωνικές υποχρεώσεις
Η θεοσέβεια: Αναφέρεται στο Κοράνι ως το ανώτερο δείγμα ποιότητας για τον Μουσουλμάνο
Βέβαια ο πιο τιμημένος
από σας – στα μάτια του ΑΛΛΑΧ -,
είναι ο πιο ενάρετος-θεοσεβής(υπάκουος) (ανάμεσα
σας). Και ο ΑΛΛΑΧ είναι Παντογνώστης
και καλά πληροφορημένος (για όλα τα
πράγματα). ( Κοράνι 49:13)
Η ταπεινοφροσύνη, η σεμνότητα, η αυτοσυγκράτηση, η φιλαλήθεια, η ακεραιότητα, η υπομονή, η σταθερότητα και η εκπλήρωση των υποσχέσεων, είναι μερικές από τις αξίες που επαναλαμβάνονται συνέχεια στο Κοράνι.
Κι ο ΑΛΛΑΧ αγαπά όσους υπομένουν. ( Κοράνι 3:146)
Και βιαστείτε για συγχώρηση απ’ τον Κύριο σας, και για τον παράδεισο, που είναι πλατύς, όσο και οι ουρανοί κι η γη, και που προετοιμάστηκε για τους δικαίους, που ξοδεύουν ελεύθερα, είτε όταν ευημερούν, είτε όταν ατυχούν, και που περιορίζουν το θυμό τους, και συγχωρούν όλους τους ανθρώπους, γιατί ο αγαπά τους αγαθοεργούς ( 3:133-134)
Στο Κοράνι αναφέρεται η συμβουλή του σοφού Λουκμαν στο υιό του, οπού είπε:
“Ω! Γιε μου! Να εκτελείς, τέλεια (τακτικά) την προσευχή, και να διατάζεις ό,τι είναι δίκαιο, και ν’ απαγορεύεις ό,τι είναι κακό. Να υπομένεις καρτερικά σ’ οτιδήποτε δυστύχημα κι αν συμβεί, γιατί τούτο είναι το πιο σταθερό στοιχείο για τις υποθέσεις.
“Και μη στρέφεις το μάγουλο σου (από υπερηφάνεια) στους ανθρώπους, κι ούτε να περπατάς με υπεροψία στη γη, γιατί ο ΑΛΛΑΧ δεν αγαπά οποιονδήποτε προπέτη, που καυχιέται.
Στο βάδισμα σου να είσαι
μετρημένος και χαμήλωνε τη φωνή σου
(όταν μιλάς), γιατί η πιο δυσάρεστη από
τις φωνές είναι – χωρίς αμφιβολία – η φωνή (το γκάρισμα) του γαϊδάρου”. ( Κοράνι 31:17-19)
Ο Προφήτης Μωάμεθ συνοψίζοντας την ηθική συμπεριφορά του Μουσουλμάνου είπε:
«Ο Υποστηρικτής μου ( Θεός) μου, μου έχει δώσει 9 εντολές: Να τηρώ τη θεοσέβεια και στη μοναξιά μου και με παρέα. Να μιλώ δίκαια και στο θυμό και στη χαρά. Να δείξω ταπεινοφροσύνη και στην απορία και στην ευπορία. Να συμφιλιωθώ με αυτούς που έχουν χαλάσει τη φιλία. Να δωρίζω σε αυτούς που με έχουν εγκαταλείψει. Να είναι η σιωπή μου κατειλημμένη από σκέψη. Να είναι το βλέμμα μου πλήρες παραίνεσης. Και να προστάζω το σωστό.»
Κοινωνικές υποχρεώσεις: Τα διδάγματα του Ισλάμ που αφορούν στις κοινωνικές υποχρεώσεις βασίζονται στην επιείκεια και στην εκτίμηση των άλλων. Αφού το αδρό μήνυμα για επιείκεια τείνει να εξαφανιστεί σε πολλές κοινωνίες, το Ισλάμ δίνει έμφαση σε πολλές πράξεις επιείκειας και καθορίζει τα δικαιώματα και τις υποχρεώσεις στις διάφορες σχέσεις. Σε ευρύτερους κύκλους σχέσεων, η πρώτη υποχρέωση αφορά τον ίδιο τον εαυτό μας, τη στενή οικογένεια-γονείς, σύζυγο, τέκνα-τους συγγενείς, τους γείτονες, τους φίλους, τους γνωστούς, τα ορφανά, τις χήρες, και τους άπορους της συνοικίας, τους συμπατριώτες, τους συνανθρώπους και τις άλλες ζωντανές υπάρξεις
Γονείς: Ο σεβασμός και η φροντίδα των γονέων τονίζεται πάρα πολύ στην Ισλαμική διδαχή, και αποτελεί απαραίτητο μέρος της έκφρασης της πίστης του Μουσουλμάνου.
Ο Κύριος σου έχει θεσπίσει να μη λατρεύετε παρά μόνο Εκείνον και στους
γονείς σας οφείλεται φιλοφροσύνη. Αν ο ένας ή και οι δύο τους φθάσουν τη μεγάλη ηλικία κατά τη ζωή σου, μην πεις σ’ αυτούς λέξη στενοχώριας κι ούτε να τους αποδιώχνεις, αλλά ν’ απευθύνεσαι σ’ αυτούς με λόγια σεβασμού.
Και, εκτός από την καλοσύνη,
χαμήλωσε σ’ αυτούς τη φτερούγα της
ταπεινοφροσύνης και να πεις: “Κύριε μου!
Δώσε σ’ αυτούς την Ευσπλαχνία Σου
καθώς μ’ έχουν αναθρέψει (με αγάπη)
στην παιδική μου ηλικία”. (Κοράνι 17:23-24)
Συγγενείς: Κι απόδωσε στους συγγενείς τα δικαιώματα τους, καθώς (επίσης) στους δυστυχισμένους και στους οδοιπόρους. Και μη σπαταλάς (τα πλούτη σου) σε ασωτίες. (Κοράνι 17:26)
Οι Γειτόνοι: Ο Προφήτης Μωάμεθ είπε:
«Δεν είναι πιστός αυτός που κοιμάται χορτασμένος ενώ πεινάει ο γείτονας του»
Επίσης είπε:
«δεν έχει γίνει πιστός ακόμη αυτός που ο γείτονας του δεν είναι ασφαλής από τους πειρασμούς του.»
Στην πραγματικότητα σύμφωνα με το Κοράνι και την ιερά παράδοση του Προφήτη Μωάμεθ, οι ηθικές ευθύνες του Μουσουλμάνου δεν σταματούν εκεί, στα προαναφερθέντα και μόνο, αλλά επεκτείνονται για να συμπεριλάβουν την καλοσύνη για ολόκληρο το ζωικό και το φυτικό βασίλειο. Για παράδειγμα, το κυνήγι των πουλιών και των άγριων ζώων, χάρη διασκέδασης, δεν επιτρέπεται. Επίσης το κόψιμο των δέντρων και των δενδριλίων, καρποφόρων και μη, δεν επιτρέπεται παρά μόνο για απόλυτη ανάγκη.
Έτσι, στα βασικά ηθικά χαρακτηριστικά, το Ισλάμ θεμελιώνει υψηλό σύστημα ηθικής, με την εφαρμογή του οποίου η ανθρωπότητα θα πραγματώνει τις σπουδαίες δυνατότητες της.
Το Ισλάμ εξυγιαίνει την ψυχή του ανθρώπου από τον εγωισμό, την τυραννία, την ακολασία, και την αναρχία. Το Ισλάμ δημιουργεί θεοσεβείς ανθρώπους, αφοσιωμένους στα ιδανικά τους, ώστε να χαρακτηρίζονται με ευσπλαχνία, υπομονή, υπακοή, αδιαπραγμάτευτους με τη νοθεία. Ενεργοποιεί το αίσθημα της ηθικής και της υπευθυνότητας και καλλιεργεί την ικανότητα της αυτοσυγκράτησης. Το Ισλάμ γεννά την καλοσύνη, τη γενναιοδωρία, το έλεος, τη συμπάθεια, την ειρήνη, την καλή θέληση, την ευσυνείδητη δικαιοσύνη, τη φιλαλήθεια και τον οίκτο για όλα τα πλάσματα και κάτω από όλες τις συνθήκες.
Γενικά μπορούμε να πούμε ότι ενισχύει ευγενικά χαρακτηριστικά από τα οποία μόνο το καλό αναμένεται για τον άνθρωπο και την κοινωνία
