Αχμαντ Ελντιν
Σειρά εντύπων της wamy για το Ισλάμ Νο 8
Η σωστή αντίληψη της λατρείας στο Ισλάμ παρανοείται σήμερα από πολλούς ανθρώπους, δυστυχώς, ακόμα και από μερικούς Μουσουλμάνους. Η λατρεία συνήθως γίνεται αντιληπτή ως μερικές τελετουργικές πράξεις, υπό μορφή προσευχής, νηστείας, φιλανθρωπίας κοκ. Αυτή η περιορισμένη αντίληψη της λατρείας δεν αποτελεί παρά μόνο ένα μέρος της σημασίας της λατρείας στο Ισλάμ. Γιαυτον τον λόγο ο παραδοσιακός ορισμός της λατρείας στο Ισλάμ είναι « κάθε χρήσιμη πράξη η ωφέλιμη λέξη που γίνεται με σκοπό την ευχαρίστηση του Θεού». Με άλλα λόγια η λατρεία είναι « απόλυτος και αποκλειστικός όρος για ότι αγαπάει ο Θεός από τα εξωτερικά και εσωτερικά έργα και λόγια», έτσι η λατρεία περιλαμβάνει όλες τις πρακτικές και προφορικές ενέργειες που κάνει ο άνθρωπος προς ευχαρίστηση του Θεού. Αυτό βέβαια περιλαμβάνει τις τελετουργικές πράξεις και την πιστή, τις κοινωνικές δραστηριότητες και τις προσωπικές συνεισφορές για το γενικό όφελος των συνανθρώπων μας.
Το Ισλάμ κοιτάει το άτομο ως ένα σύνολο. Έχει την απαίτηση από αυτόν να παραδίδεται ολοκληρωτικά στο Θεό, ακριβώς όπως διατάχθηκε και ο Προφήτης Μωάμεθ.
«Ειλικρινά” πες τους “οι προσευχές μου, τα λειτουργικά μου, η ζωή μου κι ο θάνατος μου, όλα για τον ΑΛΛΑΧ, τον Κύριο των Κόσμων που,
δεν έχει συνέταιρο, και τέτοια εντολή πήρα» ( Κοράνι 6: 162-163)
Τέτοια πίστη έχει σαν φυσικό επακόλουθο ότι εναρμονίζει τις δραστηριότητες του πιστού να συμπίπτουν με τις διατάξεις του Εντολέα στον οποίο παραδόθηκε. Το Ισλάμ λοιπόν είναι ένας τρόπος ζωής, που απαιτεί από τους πιστούς οπαδούς του να διαμορφώσουν τη ζωή τους σύμφωνα με τις οδηγίες του Θεου, σε όλες τις πλευρές της ζωής, θρησκευτικές και μη. Αυτό μπορεί να φανεί παράξενο για μερικούς ανθρώπους, που νομίζουν ότι η θρησκεία είναι απλώς μια προσωπική σχέση μεταξύ ανθρώπου και Θεού, χωρίς να έχει σχέση με τις υπόλοιπες δραστηριότητες πέρα των τελετουργιών.
Στην πραγματικότητα το Ισλάμ δεν υπολογίζει τις απλές τελετουργίες, που εκτελούνται μηχανικά χωρίς να έχουν καμία επήρεια στην εσωτερική ζωή του ατόμου. Το Κοράνι λέει:
«Ευσέβεια δεν είναι μόνο να
στρέφετε ανατολικά και δυτικά τα
πρόσωπα σας αλλά η ευσέβεια είναι
εκείνου που πιστεύει στον ΑΛΛΑΧ και
στην Έσχατη Μέρα, στους Αγγέλους και
στο Βιβλίο και στους προφήτες” Να δίνει
από την περιουσία του, ενώ την αγαπάει
για τους συγγενείς του, και για τα
ορφανά, και για τους απόρους, και για
τους οδοιπόρους, και τους ζητιάνους και για την απελευθέρωση των σκλάβων. Είναι να εκτελεί την προσευχή να καταβαλλει τη Ζ ε κατ, και αυτοί που κρατούν την υπόσχεση τους, αν έχουν υποσχεθεί (και προσδιορίζω) τους υπομονετικούς στις δυσκολίες και στους πόνους και όταν πολεμάνε για το όνομα του ΑΛΛΑΧ. Τέτοιοι είναι εκείνοι, που πιστεύουν την αλήθεια και είναι ευσεβείς.» (Κοράνι 2:177)
Οι παραπάνω πράξεις είναι οι πράξεις των καλών ανθρώπων, και αποτελούν μόνο ένα μέρος της λατρείας. Ο Προφήτης Μωάμεθ είπε:
«Η πίστη αποτελείτε από εξήντα και πλέον βαθμίδες, η ανώτερη από τις οποίες είναι η πίστη στον Θεό, και η κατώτερη είναι η απομάκρυνση εμποδίων από τους δρόμους, και η σεμνότητα είναι μια βαθμίδα της πίστης»
Η τιμιότητα στην εργασία, θεωρείται από ισλαμικής απόψεως ένα είδος λατρείας. Ο Προφήτης είπε: «όποιος επιστρέφει στο σπίτι του το απόγευμα κουρασμένος εξαιτίας της εργασίας του, ο Θεός θα του συγχώρεση όλες τις αμαρτίες του». Η αναζήτηση της γνώσης θεωρείτε επίσης ένα από τα ανώτερα είδη λατρείας. Γι αυτό ο Προφήτης είπε στους οπαδούς του « η αναζήτηση της γνώσης είναι υποχρέωση κάθε Μουσουλμάνου και Μουσουλμάνας» επίσης είπε: « Η αναζήτηση μάθησης για μια ώρα είναι καλύτερη από εβδομήντα χρόνια λατρείας». Η κοινωνική αλληλεγγύη και η συνεργασία αποτελούν επίσης ένα μέρος λατρείας, όταν γίνονται για χάρη του Θεού, γιαυτο ο Προφήτης είπε « Η υποδοχή του φίλου σου με ένα χαμόγελο, είναι φιλανθρωπία, η βοήθεια σου σε κάποιον για να φορτώσει το ζώο είναι επίσης φιλανθρωπία, και να γεμίζεις το βάζο του γείτονα σου με νερό είναι φιλανθρωπία».
Είναι αξιόλογη η παρατήρηση ότι ακόμη και εκτέλεση των καθηκόντων θεωρείτε λατρεία. Ο Προφήτης μας διευκρίνισε ότι ακόμα και τα έξοδα που πληρώνει κανείς για τη συντήρηση της οικογένειας του, είναι φιλανθρωπία που αμείβεται από το Θεό, εφόσον έχουν αποκτηθεί με έντιμα μέσα. Η ευσπλαχνία για τα μέλη της οικογένειας είναι μια πράξη λατρείας, όπως για παράδειγμα, όταν ο άνδρας βάζει ένα κομμάτι φαγητού στο στόμα της γυναίκας του. Όλα αυτά είναι από τις οδηγίες του προφήτη Μωάμεθ. Όχι μόνο αυτά, αλλά ακόμη όταν κανείς κάνει τις ιδιαίτερες του απολαύσεις(συνουσία) με νόμιμο τρόπο, σύμφωνα με τις διδαχές του Προφήτη, αυτό θεωρείτε λατρεία.
Μια φορά όταν ο Προφήτης είπε στους συντρόφους του ότι « το νόμιμο ζευγάρι, αμείβεται από το Θεό για τις σεξουαλικής επαφές του» εκείνοι αποκρίθηκαν με έκπληξη λέγοντας « πως αμείβεται κανείς για κάτι που κάνει για τη δική του απόλαυση;» ο Προφήτης απάντησε « ας υποθέσουμε ότι ικανοποιείτε τις ανάγκες σας παράνομα, δεν θα τιμωρηθείτε για αυτό;» απάντησαν καταφατικά. Τότε τους είπε « άρα όταν ικανοποιείτε τις ανάγκες σας νόμιμα με τις γυναίκες σας, τότε ανταμείβεστε, δηλαδή είναι μια πράξη λατρείας».
Έτσι το Ισλάμ δεν θεωρεί την συνουσία αίσχος που πρέπει να αποφευχθεί, αυτό που κατακρίνεται είναι η παρανομία, γιαυτο και η μοιχεία και η κάθε εξωσυζυγική επαφή θεωρείται μεγάλο αμάρτημα που εάν αποδειχθεί, αξίζει την πιο αυστηρή ποινή.
Έχει γίνει σαφές από τα παραπάνω, ότι το νόημα της λατρείας στο Ισλάμ είναι πολύ πιο εύρη από ότι θα νόμιζε κανείς, γιατί περιλαμβάνει όλες τις σκόπιμες και θετικές ενέργειες.
Αυτό, φυσικά, ταιριάζει με το γενικό πνεύμα του Ισλάμ ως ένας και ενιαίος τρόπος ζωής, που ρυθμίζει τη ζωή του ανθρώπου σε όλα τα επίπεδα, ιδιωτικό, κοινωνικό, οικονομικό, πολιτικό, πνευματικό. Σε όλα αυτά τα επίπεδα δίνει λεπτομερειακές οδηγίες για την καθημερινή ζωή. Έτσι όποιος ακολουθεί αυτές τις οδηγίες ακολουθεί τις ισλαμικές διδαχές. Είναι πολύ ενθαρρυντικό να διαπιστώσει κανείς, ότι όλες οι καλές δραστηριότητες, μικρές η μεγάλες, κρυφές η φανερές, θεωρούνται λατρεία. Αυτό προκαλεί τον άνθρωπο να αναζητεί τη θεία ευχαρίστηση με τις καλές του πράξεις, και να προσπαθεί να εκτελεί τη δουλειά του με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, ανεξάρτητα από την επίβλεψη του εργοδότη του. Ταυτόχρονα, θα ξέρει ο τελευταίος ότι υπάρχει ο Παντοτινός Επιστάτης, ο Παντογνώστης, και έτσι δεν θα τολμήσει να αδικήσει τον πρώτο κ.ο.κ.
Όταν μιλάμε έτσι για τις τελετουργικές λατρείες, δεν εννοούμε την υποτίμηση τους με κανέναν τρόπο. Στην πραγματικότητα οι τελετουργικές λατρείες(προσευχή, νηστεία, ελεημοσύνη, προσκύνημα) όταν εκτελούνται με τον σωστό τρόπο, αναβαθμίζουν την ηθική και πνευματική κατάσταση του ανθρώπου, και τον βοηθούν στη συνέχιση των διαφόρων δραστηριοτήτων του, σε όλες τις πλευρές της ζωης και μάλιστα σύμφωνα με τις οδηγίες του Θεού. Από τις τελετουργικές λατρείες, η προσευχή καταλαμβάνει τη σημαντικότερη θέση για δυο λόγους, πρώτα, γιατί αποτελεί το πιο χαρακτηριστικό γνώρισμα της Ισλαμικής πίστης, και γιατί αποτρέπει τον άνθρωπο από τις άδικες και άσεμνες πράξεις, λόγω της συνεχούς επικοινωνίας ανθρώπου-Θεού, πέντε φορές την ημέρα, πράγμα που επιτρέπει την επανειλημμένη ανανέωση του όρκου μας με τον Θεό, και μας κάνει να αναζητούμε πάντα την καθοδήγηση Του.
Εσένα μόνο λατρεύουμε και Εσένα μόνο ικετεύουμε για να μας παρέχεις τη βοήθεια Σου.
Καθοδήγησε μας στον ορθό δρόμο ( Κοράνι 1:5-6)
Στην πραγματικότητα η προσευχή είναι η πρώτη πρακτική εκδήλωση της Ισλαμικής πίστης και αποτελεί μια βασική προϋπόθεση για να χαρακτηρισθεί ο άνθρωπος ως Μουσουλμάνος/ανα:
Οι Πιστοί θα φτάσουν, οπωσδήποτε, στην επιτυχία.
Είναι εκείνοι που ταπεινώνουν τον εαυτό τους όταν προσεύχονται(Κοράνι 23:1-2)
Το ίδιο έχει τονιστεί και από τον Προφήτη Μωάμεθ με διαφορετικά λόγια: « εκείνοι που εκτελούν την προσευχή τους με ιδιαίτερη προσοχή και τακτικότητα, τη βρίσκουν ως φως, και απόδειξη για την πίστη τους, και θα τους είναι αίτιο συγχώρεσης και σωτηρίας την Ημέρα της Κρίσεως»
Μετά την προσευχή έρχεται η υποχρεωτική ελεημοσύνη, που αποτελεί ένα από τα πέντε βασικά θεμέλια του Ισλάμ. Στο Κοράνι η προσευχή και η ελεημοσύνη, αναφέρονται σχεδόν πάντα μαζί. Όπως η προσευχή έτσι και η υποχρεωτική ελεημοσύνη αποτελεί μια εκδήλωση της πίστης, που υπογραμμίζει ότι ο Θεός είναι ο πραγματικός Κάτοχος των πάντων σε αυτό το σύμπιαν: Και ότι κατέχει ο άνθρωπος στα χέρια του, δεν είναι παρά χάρη Θεού, για την οποία είναι υπεύθυνος ο άνθρωπος για τον τρόπο που θα την χειριστεί, δηλαδή αν είναι σύμφωνη η αντίθετη με τις εντολές του Θεού.
Πιστεύετε στον ΑΛΛΑΧ και στον Απόστολο Του, και ξοδεύετε (σε ελεημοσύνη) από την (περιουσία) που σας έχει δώσει κληρονομιά (ώστε να τη παραλαμβάνει ο ένας από τον άλλο διαδοχικά χωρίς να συνεχίζεται ως ιδιοκτησία κανενός λόγου του θανάτου) Γιατί εκείνοι από σας που πιστεύουν και ξοδεύουν (σε ελεημοσύνη), θα έχουν μεγάλη αμοιβή ( Κοράνι 57:7)
Από αυτήν την αντίληψη η ελεημοσύνη όπως και η προσευχή, αποτελεί ένα έργο αγάπης που είναι σε θέση να φέρνει τον άνθρωπο κοντά στο Θεό.
Ανεξάρτητα από αυτό η ελεημοσύνη αποτελεί ένα μέσο για την δίκαιη ανακατανομή του πλούτου, με τρόπο που μειώνει τις διαφορές μεταξύ τάξεων και ομάδων. Δημιουργεί σημαντική κοινωνική σταθερότητα. Καθαρίζει την ψυχή του πλούσιου από τον εγωισμό και απαλλάσσει την ψυχή του φτωχού από τη ζήλεια και από την έχθρα. Κλείνουμε τους αγωγούς που οδηγούν στο μίσος, και δίνουμε αφορμή να καλλιεργηθούν αισθήματα αγάπης και αδελφοσύνης μεταξύ των διαφόρων τάξεων και ομάδων της κοινωνίας. Τέτοια σταθερότητα δεν αφήνετε να στηριχθεί μόνο στην καλοσύνη του πλούσιου, αλλά κατοχυρώνεται με σταθερό θεμελιωμένο δικαίωμα, ώστε εάν αρνείται ο πλούσιος για οποιοδήποτε λογο, πρέπει να αναγκαστεί να πληρώσει το αναγκαίο ποσοστό ακόμα και με τη χρήση νόμιμης κρατικής βίας.
Η νηστεία του Ραμαζανίου αποτελεί το τέταρτο στήριγμα της Ισλαμικής πίστης. Η κυριότερη σημασία της νηστείας έγκειται στην «εσωτερική» κάθαρση της ψυχής σε αντιδιαστολή με τις άλλες λατρείες που ασχολούνται κυρίως με την εξωτερική. Με τέτοια κάθαρση ο άνθρωπος γίνεται θετικός και γυρεύει πάντα την αλήθεια και την καλοσύνη, ενώ απομακρύνεται από τα ψέματα και την κακοήθεια. Τούτο μπορούμε να το καταλάβουμε από το εξής κορανικό εδάφιο:
Ω! Σεις που πιστεύετε! Η νηστεία έχει επιβληθεί σε σας όπως έχει επιβληθεί στους προγόνους σας. Μήπως και θα απομακρυνθείτε από τα αμαρτήματα ( Κοράνι 2:183)
Σε μια αυθεντική παράδοση ο Προφήτης Μωάμεθ αναφέρει ότι ο Θεός λέει στους αγγέλους για αυτόν που νηστεύει:
« Κοιτάξετε τον δούλο μου! Αφήνει το φαγητό του και το ποτό του και τον έρωτα με την γυναίκα του, για Χάρη Μου. Μαρτυρήστε ότι τον έχω συγχωρήσει και αγαπήσει»
Η νηστεία λοιπόν αφυπνίζει την συνείδηση του ανθρώπου και του δίνει την αφορμή να εξασκεί αυτή την εμπειρία που γίνεται ταυτόχρονα σε όλη την κοινωνία, έτσι προστίθεται επιπλέον δύναμη στον κάθε άνθρωπο χωριστά. Επιπλέον, η νηστεία προσφέρει υποχρεωτική αλλαγή του ρυθμού της κανονικής ζωής και αυτό έχει καλή επίδραση σε ολόκληρο το σώμα, ιδιαίτερα στο στομάχι. Η πείνα αλλάζει τη συμπεριφορά του ατόμου. Ο πλούσιος θα δοκιμάσει οπωσδήποτε την πείνα και έτσι θα θυμηθεί τον φτωχό του αδελφό. Προκαλείται επίσης ένα συναίσθημα συμπάθειας και αγάπης που εκφράζεται με διάφορους τρόπους βοήθειας.
Τέλος ερχόμαστε στο προσκύνημα. Στον οίκο του Θεού στη Μέκκα, που είναι ο πρώτος ναός στη γη που ιδρύθηκε για τη λατρεία του Επουράνιου Θεού. Είναι το πέμπτο και τελευταίο στήριγμα του Ισλάμ. Σε αυτό εκφράζεται πρακτικώς η μοναδική ενότητα του ανθρώπινου γένους και ακυρώνονται όλοι οι τρόποι διάκρισης. Οι προσκυνητές, από όλες της γωνιές της γης, φορούν τα ίδια ρούχα, στο ίδιο χρώμα, και απαντούν στο κάλεσμα της προσκύνησης, όλοι μαζί με μια φωνή και μια γλώσσα λέγοντας « ανταποκριθήκαμε Θεέ, ανταποκριθήκαμε»
Στο προσκύνημα υπάρχει εξάσκηση για αυστηρή πειθαρχία και αυτοσυγκράτηση, οπού μιμούνται με σεβασμό όχι μόνο τα άγια αντικείμενα, αλλά τα πτηνά, τα ζώα, τα έντομα, τα φυτά κτλπ. Δεν παραβιάζεται η ατομική ακεραιότητα κανενός, έτσι όλα τα πλάσματα συζούν ειρηνικά.
Με την περίληψη αυτή φαίνεται ξεκάθαρα ότι η λατρεία στο Ισλάμ, τελετουργική και μη, έχει ως σκοπό να διδάσκει τον άνθρωπο πώς να αγαπάει το Δημιουργό Του συμπαντος και τα δημιουργήματα Του. Με αυτόν τον τρόπο αποκτά σταθερή και δυναμική θέληση, αποφασιστικό πνεύμα για να εξαλείψει όλο το κακό και την καταπίεση από την κοινωνία, για να κάνει το λόγο του Θεού να επικρατήσει στον Κόσμο.
