الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين، أما بعد
Η σχέση του ανθρώπου με τον πλούτο και τα υλικά αγαθά αποτελεί ένα από τα πιο πολυσυζητημένα ζητήματα στην ισλαμική ηθική. Το Ισλάμ, ως ολοκληρωμένη θρησκεία που καθοδηγεί κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής, προσφέρει κατευθυντήριες γραμμές για το πώς πρέπει να αντιμετωπίζουμε τα επίγεια αγαθά. Ο Αλλάμα, Σέηχ Ίμπν Μπαάζ, ένας από τους εξέχοντες λόγιους του Ισλάμ, μας δίνει σαφείς οδηγίες σχετικά με το πώς η αγάπη για τον πλούτο μπορεί να είναι είτε ευλογημένη είτε κατακριτέα, ανάλογα με τη χρήση του.
Σχολιάζει ο Αλλάμα, ο Σέηχ Ίμπν Μπαάζ, για την αγάπη που δείχνει η νιώθει καποιος για τον πλούτο και τα επίγεια:
“Υπάρχει αναλυτική επεξήγηση σχετικά με την αγάπη που δείχνει κάποιος προς τα επίγεια (πλούτη, ανέσεις κτλ). Υπάρχει η αγάπη προς τα επίγεια, οπου το άτομο προτιμά περισσότερο από την μετά θάνατο ζωή. Κάτι τέτοιο είναι κατακριτέο. Αν όμως η αγάπη προς τα επίγεια χρησιμοποιείται για την υπακοή προς τον Αλλάχ, να δοθεί ελεημοσύνη, να δοθεί φροντίδα στους υπηρέτες του Αλλάχ, να χτιστούν Τζαμιά, τότε δεν υπάρχει πρόβλημα με αυτό.
Το κακό θα ήταν να το αγαπήσεις (τον πλούτο) με την έννοια να προσπαθείς να συσσωρεύσεις χρήματα. Όταν όμως το αγαπάς έτσι ώστε να ξοδέψεις για καλό σκοπό και το αγαπάς έτσι ώστε να δοθεί ελεημοσύνη, να κτιστούν Τζαμιά, να ξοδέψεις για χάρη του Αλλάχ (Ντάουα – κάλεσμα) και να παρηγορήσεις τον φτωχό, τότε αυτό είναι το επιθυμητό (σαν σκοπός).
Και επιθυμητό για τον πιστό είναι να προσπαθεί να αναζητήσει χρήματα, έτσι ώστε να είναι σε θέση να δώσει ελεημοσύνη για χάρη του Αλλάχ. Εμπορεύεται, καλλιεργεί τη γη, και αναζητά κάθε εργασία που ο Αλλάχ την έχει κάνει επιτρεπτή έτσι ώστε να κερδίζονται χρήματα. Και αυτό είναι όμοιο με αυτό που ρωτήθηκε ο Προφήτης صلى الله عليه و سلم :
يَا رَسُولَ اللَّهِ أَيُّ الْكَسْبِ أَطْيَبُ ؟ قَالَ عَمَلُ الرَّجُلِ بِيَدِهِ ، وَكُلُّ بَيْعٍ مَبْرُورٍ
«Ποια κέρδη είναι τα πιο αγνά/καλύτερα», απάντησε: «τα κέρδη ενός άνδρα με τα χέρια (εργάζεται με τα χέρια) όπως επίσης κάθε νόμιμη δοσοληψία/πώληση» {Μούσναντ του Ιμάμη Άχμαντ, νο.17265 – αυθεντικό}
Λέει επίσης:
مَا أَكَلَ أَحَدٌ طَعَامًا قَطُّ خَيْرًا مِنْ أَنْ يَأْكُلَ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ ، وَإِنَّ نَبِيَّ اللَّهِ دَاوُدَ عَلَيْهِ السَّلَام كَانَ يَأْكُلُ مِنْ عَمَلِ يَدِهِ
«Κανείς δεν τρώει καλύτερο φαγητό από το φαγητό αυτό που δούλεψε με το χέρι του. Ο Προφήτης του Αλλάχ, ο Δαυίδ عَلَيْهِ السَّلَام έτρωγε από αυτό που κέρδιζε από την εργασία του, με τα χέρια του. (Ήταν σιδεράς και έφτιαχνε πανοπλίες)» {Μπουχάρι, 1966}
Έτσι λοιπόν, όταν αγαπάς τον πλούτο για λόγους απληστίας, συσσώρευσης, αυτό είναι κατακριτέο. Όταν τον αγαπάς έτσι ώστε να ξοδεύεις (στο ενάρετο), για να συμπεριφέρεσαι με καλοσύνη στους δούλους του Αλλάχ και το χρησιμοποιείς για την υπακοή προς τον Αλλάχ, τότε όλα αυτά είναι επιθυμητά”
Σχολιασμός
Στο Ισλάμ, η αγάπη για τα επίγεια αγαθά δεν καταδικάζεται αυτόματα, όμως η κατεύθυνση και ο σκοπός αυτής της αγάπης είναι κρίσιμος για το πώς θα κριθεί η στάση του πιστού. Όπως εξηγεί ο Σέηχ Ίμπν Μπαάζ, υπάρχει μια σαφής διάκριση ανάμεσα στην κατακριτέα αγάπη για τον πλούτο, που χαρακτηρίζεται από απληστία και συσσώρευση, και την αποδεκτή, που συνοδεύεται από αλτρουισμό και υπακοή στον Αλλάχ.
Η πρώτη μορφή αγάπης είναι αυτή που ωθεί τον άνθρωπο να επιδιώκει τον πλούτο μόνο για προσωπική ευχαρίστηση, παραμελώντας τη μετά θάνατο ζωή και τις ηθικές υποχρεώσεις του. Αυτή η αγάπη οδηγεί στην πνευματική απομάκρυνση και είναι κατακριτέα, διότι το άτομο παγιδεύεται στην υλική επιθυμία και την απληστία.
Αντιθέτως, όταν ο πλούτος χρησιμοποιείται για καλούς σκοπούς, όπως η ελεημοσύνη, η ανέγερση τζαμιών, η υποστήριξη των φτωχών και γενικότερα η εξυπηρέτηση της κοινότητας, τότε αυτή η αγάπη όχι μόνο επιτρέπεται, αλλά επιβραβεύεται. Ο Σέηχ Ίμπν Μπαάζ τονίζει πως ο πιστός πρέπει να αναζητά νόμιμα μέσα για την απόκτηση πλούτου, όπως το εμπόριο ή η εργασία με τα χέρια του, ακολουθώντας την παράδοση των προφητών, όπως ο Προφήτης Δαυίδ, ο οποίος εργαζόταν ως σιδεράς.
Ο Προφήτης Μουχάμαντ صلى الله عليه و سلم έχει επίσης αναφερθεί στην αξία του μόχθου και της νόμιμης εργασίας, επιβεβαιώνοντας ότι τα πιο αγνά κέρδη προέρχονται από την προσωπική εργασία ενός ανθρώπου και από κάθε νόμιμη συναλλαγή. Αυτό το είδος κέρδους θεωρείται ευλογημένο, καθώς οδηγεί σε μια πιο δίκαιη και αλτρουιστική κατανομή του πλούτου.
Συμπερασματικά, το Ισλάμ δεν απορρίπτει την αναζήτηση και την απόκτηση πλούτου, αρκεί να υπάρχει μια ηθική και αλτρουιστική βάση στη διαχείρισή του. Ο Σέηχ Ίμπν Μπαάζ μας υπενθυμίζει ότι η αγάπη για τον πλούτο μπορεί να είναι ευλογημένη, εφόσον ο πλούτος χρησιμοποιείται για την ευημερία της κοινωνίας και την υπακοή στον Αλλάχ. Η ισλαμική ηθική προωθεί τη σωστή χρήση των υλικών αγαθών, εστιάζοντας στην προσφορά και την ευεργεσία, παρά στη συσσώρευση και την απληστία. Έτσι, η αληθινή ευτυχία και επιτυχία έγκειται όχι στον πλούτο καθαυτό, αλλά στη σοφή και ενάρετη διαχείρισή του.
وصلى الله وسلم وبارك على نبينا محمد