الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين، أما بعد
Η ζωή του ανθρώπου αποτελεί ένα συνεχές ταξίδι γεμάτο προκλήσεις, επιλογές και δοκιμασίες που απαιτούν πνευματική εγρήγορση και προσανατολισμό. Στο πλαίσιο της ισλαμικής διδασκαλίας, η κατανόηση της φύσης των μικρών και μεγάλων αμαρτημάτων, καθώς και η αναγνώριση των ύπουλων «βημάτων» που οδηγούν στη λήθη και την απιστία, είναι κρίσιμης σημασίας. Ο σατανάς δεν δρα φανερά, αλλά μεθοδεύει τον εκτροχιασμό μας μέσα από μια ύπουλη διαδικασία, καθιστώντας τις φαινομενικά ασήμαντες πράξεις το πρώτο βήμα για την πνευματική καταστροφή. Με βάση αυτή την προοπτική, οι διδασκαλίες του Ισλάμ παρέχουν οδηγίες για την καλλιέργεια της πνευματικής σταθερότητας και τη θωράκιση απέναντι στις παγίδες που μας περιβάλλουν.
Ο σατανάς δεν οδηγεί τον άνθρωπο στην καταστροφή άμεσα. Τον οδηγεί μεθοδευμένα, βήμα προς βήμα και σταδιακά προς την απιστία. Πρώτα τον βάζει στη διαδικασία να καταπιαστεί με μικρές αμαρτίες που φαίνονται ασήμαντες· έπειτα, μέσω των μικρών αμαρτιών, τον οδηγεί στις μεγάλες. Στο τελικό στάδιο φτάνει στο σημείο να τον σπρώχνει προς την απιστία. Γι’ αυτό και οι Ουλεμά τονίζουν ότι οι πράξεις ανυπακοής προς τον Αλλάχ (αμαρτίες κ.τ.λ.) είναι ο δρόμος προς την απιστία (κούφρ).[1]
Ο σατανάς καλεί στο να διαπράττουμε μικρά και μεγάλα αμαρτήματα. Τα μικρά αμαρτήματα σβήνονται όταν διαπράττουμε καλές και ενάρετες πράξεις, με την προϋπόθεση ότι αποφεύγουμε τα μεγάλα αμαρτήματα. Παρ’ όλα αυτά, ο σατανάς εξακολουθεί να καλεί και να ψιθυρίζει στις καρδιές των ανθρώπων να διαπράξουν μικρά αμαρτήματα. Αυτό συμβαίνει γιατί το άτομο που θα πέσει στην παγίδα των μικρών αμαρτιών θα τα υιοθετήσει ως τρόπο ζωής, καθώς δεν θα τους δίνει την πρέπουσα σημασία για να προφυλαχτεί. Το αποτέλεσμα θα είναι να καταλήξει στην πλάνη και την καταστροφή, τόσο σωματικά όσο και πνευματικά. Ο Σέηχ Αμπντάλλαχ Αλ Μπουχάρι κάποτε συμβούλεψε:
«Ποτέ μην υποτιμάς τις μικρές αμαρτίες ή αυτές που νομίζεις ότι είναι ασήμαντες. Μοιάζουν με τις μικρές σπίθες της φωτιάς. Από τι ξεκινούν άραγε οι μεγάλες φωτιές; Από μικρές σπίθες που ανάβουν και καταλήγουν σε καταστροφικές φλόγες. Έτσι είναι και οι μικρές αμαρτίες· γι’ αυτό πρόσεχε μην σε εξαπατήσει ο σατανάς και σε κάνει να νομίζεις ότι είναι ασήμαντες.»
Ο πιστός δεν πρέπει να υποτιμά και να αδιαφορεί για τις μικρές ενάρετες πράξεις ή τις μικρές αμαρτίες. Ό,τι και να πράξει, θα το βρει μπροστά του είτε σε αυτήν την επίγεια ζωή είτε στην επόμενη. Ο Ύψιστος λέει:
فَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ خَيْرًا يَرَهُ
وَمَن يَعْمَلْ مِثْقَالَ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَهُ
«Όποιος διαπράξει έστω και ένα άτομο καλοσύνης θα το δει. Και όποιος διαπράξει έστω και ένα άτομο κακίας θα το δει» {Κοράνι 99:7-8}
Το καλό που διαπράττει κάποιος σύμφωνα με το Κοράνι και την Σούννα, δεν πρέπει να υποτιμάται. Ο Προφήτης صلى الله عليه وسلم είπε:
«Προστατέψου από την κόλαση της φωτιάς έστω με το να δώσεις μισό χουρμά για ελεημοσύνη και αν δεν μπορείς, έστω με το να πεις έναν καλό λόγο» {Μπουχάρι, Ριάντ ους-Σαλιχήν, νο. 693}
Το να προσφέρεις ένα ποτήρι νερό στον διπλανό σου η να τον συναντάς με χαμόγελο είναι ενάρετες πράξεις που δεν πρέπει να υποτιμούνται. Ο Προφήτης صلى الله عليه وسلم είπε:
«Μην υποτιμάς την καλή πράξη, ακόμα και αν προσφέρεις λίγο νερό σε αυτόν που διψά η να συναντάς τον αδελφό σου με χαμογελαστό πρόσωπο» {Μούσλιμ, Ριάντ ους-Σαλιχήν, νο. 121}
Έτσι όπως δεν υποτιμάμε το μικρό καλό, επίσης δεν υποτιμάμε και τον κίνδυνο της μικρής αμαρτίας. Ο Προφήτης صلى الله عليه وسلم είπε:
«Πρόσεχε τις αμαρτίες που υποτιμούνται διότι θα λογοδοτήσει το άτομο για αυτές μπροστά στον Αλλάχ» {Ίμπν Μάτζα, 4243 (αυθεντικό)}. Και σε άλλη διατύπωση της ίδιας ρήσης διαβάζουμε «Πρόσεχε τις μικρές αμαρτίες διότι (όταν αμεληθούν) μαζεύονται στον άνθρωπο μέχρι που τον καταστρέφουν» {Άχμαντ, Μούσναντ}
Καλό και κακό, ακόμα και στις μικρές μορφές τους, δεν πρέπει να υποτιμώνται ούτε να αδιαφορούμε γι’ αυτά. Όταν ο Ύψιστος λέει ότι το μικρό καλό, ακόμα και αν είναι στο μέγεθος κόκκου σκόνης, θα το δει ο άνθρωπος στη ζωή του, τότε ο πιστός αυξάνει με συνέπεια και συνέχεια τα μικρά καλά που μπορεί να προσφέρει. Όσον αφορά τα μικρά κακά, τα αποφεύγει με τον φόβο της συσσώρευσής τους, διότι, όπως είπε και ο Προφήτης, όταν μαζευτούν, καταστρέφουν τον άνθρωπο.
Το κορανικό χωρίο (99:7-8) δεν αφορά μόνο τους Μουσουλμάνους, αλλά και τους μη Μουσουλμάνους, όπως σημειώνει και ο Μουχάμαντ Ίμπν Κάαμπ αλ Κουραθί, ο οποίος είπε: «Όποιος άπιστος κάνει καλό, έστω και αν ζυγίζει όσο ένα άτομο (στοιχειώδες μόριο), τότε ο Αλλάχ θα τον ανταμείψει σε αυτήν τη ζωή. Θα δει το καλό να του επιστρέφεται στη ζωή του, στον πλούτο του ή στην οικογένειά του, μέχρι να φύγει από αυτόν τον κόσμο έχοντας το απόλυτο τίποτα από ενάρετες πράξεις όταν συναντήσει τον Ύψιστο. Και όποιος από τους πιστούς κάνει κακό, έστω και αν ζυγίζει όσο ένα άτομο, τότε θα γευτεί την τιμωρία στην επίγεια ζωή του· θα τη δει στον εαυτό του, στον πλούτο του ή μέσω της οικογένειάς του, μέχρι να φύγει από αυτόν τον κόσμο έχοντας το απόλυτο τίποτα από αμαρτίες και να συναντήσει τον Ύψιστο χωρίς κανένα κακό.»
Ο Ύψιστος λέει:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ادْخُلُوا فِي السِّلْمِ كَافَّةً وَلَا تَتَّبِعُوا خُطُوَاتِ الشَّيْطَانِ ۚ إِنَّهُ لَكُمْ عَدُوٌّ مُّبِينٌ
«Ω εσείς που πιστεύετε! Ασπαστείτε/δεχτείτε ολοκληρωτικά το Ισλάμ (απόλυτα) και μην ακολουθείτε τα βήματα του Σατανά, γιατί είναι αναγνωρισμένος εχθρός σας» {Κοράνι 2:208}
Ο Ύψιστος Αλλάχ δεν προειδοποιεί μόνο ενάντια στον σατανά, αλλά επίσης προειδοποιεί και για τα «βήματα» που οδηγούν σε αυτόν. Τα χωρία που προειδοποιούν για τα «βήματα» προς τον σατανά αποτελούν μια εξαιρετική οδηγία προς τους πιστούς. Οφείλουν να αφοσιωθούν στις διδασκαλίες του Ισλάμ ολοκληρωτικά. Η αποδοχή ορισμένων διδαγμάτων και η αγνόηση άλλων, επειδή δεν ταιριάζουν στις ανθρώπινες επιθυμίες, έθιμα και κουλτούρες, σίγουρα δεν συνιστά Ισλάμ (το οποίο σημαίνει υποταγή στο θέλημα του Δημιουργού). Επίσης, τα χωρία που προειδοποιούν για τα «σατανικά βήματα» σχετίζονται με τις αιρέσεις, τις επινοήσεις, καθώς και με τις προσπάθειες ορισμένων που αγωνίζονται να μετατρέψουν μια θεοκεντρική κοινωνία σε κοσμική ή να περιορίσουν το πεδίο εφαρμογής της πίστης. Όλα αυτά είναι «σατανικά βήματα», τα οποία ο άνθρωπος (που δηλώνει ότι πιστεύει), αν δεν προσέξει, καθοδηγείται «υπνωτισμένα» από τον σατανά, χωρίς να είναι εύκολο στη συνέχεια να αντιδράσει και να ελευθερωθεί (εκτός αν ο Ύψιστος μαλακώσει την καρδιά του και επιστρέψει).
Το Ισλάμ είναι ένας τρόπος ζωής που όχι μόνο απαγορεύει το λάθος και την αμαρτία, αλλά δείχνει και τον τρόπο να την αποφύγουμε, λαμβάνοντας τα κατάλληλα μέτρα. Δεν ασκεί μόνο κριτική στο αρνητικό και το απαγορευμένο, αλλά δείχνει και τον αποτελεσματικό τρόπο (πράξεις) για να βοηθηθούμε και να απαλλαγούμε από την πλάνη.
Έτσι λοιπόν, είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι η αμαρτία είναι το αποτέλεσμα των σατανικών βημάτων. Πρέπει να αποτρέψουμε οποιαδήποτε σατανική πορεία στην οποία μπορεί να έχουμε υποπέσει, διότι αυτή θα οδηγήσει σε βαριά αμαρτία, μια αμαρτία που μπορεί να είναι δύσκολο να αποφευχθεί και που οδηγεί, πνευματικά και σωματικά, στην καταστροφή.
Η σατανική πορεία δεν πρέπει να συγχέεται με την ίδια την αμαρτία. Το πρώτο (σατανική πορεία) είναι η διαδικασία που οδηγεί στο δεύτερο (αμαρτία), έχοντας το δεύτερο ως αποτέλεσμα του πρώτου. Η σατανική πορεία είναι ύπουλη και προκαλεί μεγαλύτερη ζημιά στην καρδιά από την ίδια την αμαρτία. Αυτό διότι η αμαρτία είναι κάτι φανερό και γνωστό ως προς την απαγόρευσή της, ενώ η σατανική πορεία είναι η διαδικασία κατά την οποία λογικοποιείται η αμαρτία, το λάθος ή η αίρεση, και «πέφτουμε» σε αυτά χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε. Όπως λέει και το ισλαμικό ρητό: «Η αίρεση είναι πιο αγαπητή στον σατανά από την αμαρτία, διότι από την αμαρτία μπορείς να ζητήσεις συγχώρεση, όχι όμως και από την αίρεση (διότι δεν αναγνωρίζεις την αίρεση όπως την αμαρτία για να μετανοήσεις)».[2]
Η καταστροφή αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα γίνει αντιληπτή από τον άνθρωπο, ειδικά και ιδιαίτερα όταν η καρδιά του έχει «μαυρίσει» και έχει χάσει κάθε ικανότητα διάκρισης μεταξύ σωστού και λάθους, ηθικού και ανήθικου, καλού και κακού. Η συνεχής παρανομία, ανυπακοή και αμαρτία πολλές φορές αλλοιώνουν την ικανότητα διάκρισης. Όπως λέει ο Ύψιστος στο Κοράνι:
وَزَيَّنَ لَهُمُ الشَّيْطَانُ أَعْمَالَهُمْ فَصَدَّهُمْ عَنِ السَّبِيلِ وَكَانُوا مُسْتَبْصِرِينَ
«Και ο σατανάς έκανε τις (παράνομες) πράξεις τους να φαίνονται καλές και γοητευτικές προς αυτούς και τους παραπλάνησε από το ορθό μονοπάτι, παρότι είχαν εξυπνάδα/αντίληψη» {Κοράνι 29:38}
Γιαυτο ο πιστός πρέπει να φοβάται να μην πλανηθεί και συνεχώς να βρίσκεται σε επαγρύπνηση. Ο φίλος του Αλλάχ, ο Αβραάμ (ειρήνη σε αυτόν) ζήτησε προστασία από τον Κύριο για τον εαυτό του και τα παιδιά του:
وَاجْنُبْنِي وَبَنِيَّ أَن نَّعْبُدَ الْأَصْنَامَ
«και φύλαξε εμένα και τα παιδιά μου από το να λατρεύουμε τα είδωλα» {Κοράνι 14:35}
Διαβάζουμε σε αυθεντική ρήση:
قُلْتُ لأُمِّ سَلَمَةَ يَا أُمَّ الْمُؤْمِنِينَ مَا كَانَ أَكْثَرُ دُعَاءِ رَسُولِ اللَّهِ صلى الله عليه وسلم إِذَا كَانَ عِنْدَكِ قَالَتْ كَانَ أَكْثَرُ دُعَائِهِ » يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ » . قَالَتْ قُلْتُ يَا رَسُولَ اللَّهِ مَا لأَكْثَرِ دُعَائِكَ يَا مُقَلِّبَ الْقُلُوبِ ثَبِّتْ قَلْبِي عَلَى دِينِكَ قَالَ » يَا أُمَّ سَلَمَةَ إِنَّهُ لَيْسَ آدَمِيٌّ إِلاَّ وَقَلْبُهُ بَيْنَ أُصْبُعَيْنِ مِنْ أَصَابِعِ اللَّهِ فَمَنْ شَاءَ أَقَامَ وَمَنْ شَاءَ أَزَاغَ » . فَتَلاَ مُعَاذٌ : ( ربَّنَا لاَ تُزِغْ قُلُوبَنَا بَعْدَ إِذْ هَدَيْتَنَا ) قَالَ وَفِي الْبَابِ عَنْ عَائِشَةَ وَالنَّوَّاسِ بْنِ سَمْعَانَ وَأَنَسٍ وَجَابِرٍ وَعَبْدِ اللَّهِ بْنِ عَمْرٍو وَنُعَيْمِ بْنِ هَمَّارٍ . قَالَ وَهَذَا حَدِيثٌ حَسَنٌ .
«Ειπώθηκε στην Ούμ Σάλαμα: «Ποια ήταν η επίκληση που συνήθιζε να αναφέρει συχνά ο Απόστολος του Αλλάχ صلى الله عليه وسلم ; Είπε, «Η επίκληση που έλεγε συχνά ήταν: Ω Εσύ που αλλάζεις τις καρδιές (ως προς την καθοδήγηση), κάνε την καρδιά μου σταθερή στην Θρησκεία σου – Γιαά Μουκάλιμπ-αλ Κουλούμπ, Θάμπιτ κάλμπι άλα ντίνικ -. Η Ούμ Σάλαμα είπε: Και τον ρώτησα τον Απόστολο γιατί την ανέφερε συχνά αυτήν την επίκληση και μου απάντησε: «Πράγματι, η καρδιά του ανθρώπου βρίσκεται στα δυο δάχτυλα του Αλλάχ, σε όποιον θέλει κάνει την καρδιά του σταθερή (πάνω στη θρησκεία) και σε όποιον θέλει τον αφήνει να πλανηθεί»».[3]
Ο Ιμπν Καθίρ λέει: «Στον Αλλάχ ανήκουν τα κλειδιά της καρδιάς. Καθοδηγεί αυτόν που αξίζει και αφήνει στην πλάνη αυτόν που αξίζει. Και ο Κύριος είναι ο απόλυτα Δίκαιος»[4]
Γιαυτό λοιπόν ας γεννηθεί το ερώτημα, το οποίο θα μας κρατά σε επαγρύπνηση: Εάν ο φίλος του Αλλάχ φοβόταν για το χειρότερο αμάρτημα (ειδωλολατρία, πολυθεϊσμός), γιαυτόν και τα παιδιά του, ένας Προφήτης του Αλλάχ, και αν ο Προφήτης Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم έκανε επίκληση για σταθερότητα, τότε τι στάση – συμπεριφορά πρέπει να κρατήσουμε εμείς;
Η διαρκής επαγρύπνηση, η ειλικρινής αυτοκριτική και η προσήλωση στις διδασκαλίες του Ισλάμ αποτελούν τα κλειδιά για την αποφυγή της πλάνης και την επίτευξη πνευματικής γαλήνης. Καμία αμαρτία, όσο μικρή κι αν φαίνεται, δεν πρέπει να υποτιμάται, διότι έχει τη δύναμη να συσσωρεύεται και να γίνεται η βάση της πνευματικής μας παρακμής. Αντίστοιχα, κάθε καλή πράξη, όσο μικρή κι αν είναι, αποτελεί μια επένδυση για το αιώνιο καλό μας. Ο Ύψιστος μας καλεί να ακολουθήσουμε το δρόμο Του με αφοσίωση και συνέπεια, να αντισταθούμε στις σατανικές προτροπές και να παραμείνουμε σταθεροί στην πίστη μας. Σε αυτή την πνευματική πορεία, η ταπεινότητα, η επίκληση προς τον Αλλάχ και η επίμονη προσπάθεια να αναγνωρίζουμε και να αποφεύγουμε τα ύπουλα βήματα προς την πλάνη, μας οδηγούν στην επιτυχία και την ευτυχία τόσο σε αυτή τη ζωή όσο και στην επόμενη.
[1] Ίμπν Ουαθαημήν, ταφσίρ σουρα αν Νισά, τόμος 1, σελ. 475
[2] από τον αλ-Λαλικάη # 238
[3] Τιρμιδί, νο. 3522 – αυθεντικό
[4] Ταφσίρ Ιμπν Καθίρ, τόμος 7 σελ. 424