الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين، أما بعد

Στον πυρήνα κάθε συστήματος ιδεών βρίσκεται μια θεμελιώδης αρχή, μια απλή αλλά καθοριστική αλήθεια η οποία διαμορφώνει την κοσμοαντίληψη, την ηθική και τις προτεραιότητες του ανθρώπου. Σε αυτό ακριβώς το σημείο αναδεικνύεται η ριζική αντίθεση ανάμεσα στο Ισλάμ και στον σύγχρονο φιλελευθερισμό. Το Ισλάμ εδράζεται στο θέλημα του Θεού, ενώ ο φιλελευθερισμός στο θέλημα του ανθρώπου.

Το Ισλάμ θεμελιώνεται σε μια ξεκάθαρη και απόλυτη διακήρυξη: «Λα ιλάχα ίλλα Αλλάχ» Δεν υπάρχει άλλος θεός άξιος λατρείας, παρά μόνο ο Δημιουργός (Αλλάχ). Η διακήρυξη αυτή συνεπάγεται πως καμία άλλη αυθεντία δεν μπορεί να σταθεί υπεράνω του Ύψιστου. Ούτε η ατομική λογική, ούτε τα συναισθήματα, ούτε οι επιθυμίες, ούτε η συλλογική βούληση της κοινωνίας. Ο Μουσουλμάνος προσκυνά Εκείνον που τον έπλασε, όχι εκείνο που αισθάνεται.

Η Ισλαμική παράδοση καλεί τον άνθρωπο να λατρεύει τον Δημιουργό του, να υποτάσσεται στον Λόγο Του και να ζει σύμφωνα με την καθοδήγησή Του. Ο Θεός προηγείται. Η επιτυχία δεν μετριέται με την κοινωνική αποδοχή ή την προσωπική απόλαυση, αλλά με την υπακοή στον Θεό. Η έννοια του σωστού και του λάθους δεν αποτελεί κοινωνική σύμβαση ούτε προϊόν εποχιακής ηθικής. Πρόκειται για απόλυτες αλήθειες, αποκαλυμμένες και διαφυλαγμένες στις εντολές του Θεού. Είναι Εκείνος που καθορίζει τι είναι επιτρεπτό και τι απαγορευμένο. Ο Μουσουλμάνος δεν αναζητεί την απάντηση στη συνείδησή του, αλλά στο Κοράνι (τον λόγο του Θεού) και στη Σούννα (την προφητική διδασκαλία).

Αντιθέτως, ο φιλελευθερισμός θεμελιώνεται σε μια εντελώς διαφορετική ανθρωποκεντρική βάση. Ο άνθρωπος τοποθετείται στο επίκεντρο, αποτελώντας την υπέρτατη αυθεντία. Όχι επειδή κατέχει απόλυτη σοφία ή αλήθεια, αλλά διότι στο κοσμοείδωλο του φιλελευθερισμού, δεν αναγνωρίζεται τίποτα υπεράνω του. Ο φιλελευθερισμός προτρέπει τον άνθρωπο να αυτολατρεύεται, να ακολουθεί τα συναισθήματά του, να υποτάσσεται στις επιθυμίες του. Το δημιούργημα προηγείται. Η αλήθεια παύει να είναι μία και αντικειμενική, μετατρέπεται σε «προσωπική αλήθεια». Η έννοια της ελευθερίας αποκτά τον χαρακτήρα της απόλυτης αποδέσμευσης από κάθε μορφή εξουσίας, ακόμη και από τον Δημιουργό.

Ο Ύψιστος προειδοποιεί για αυτήν την εκτροπή όταν λέει στο Κοράνι:

«Είδες εκείνον που πήρε τις επιθυμίες του ως θεό του;» (Κοράνι, 45:23)

Η σύγχρονη πραγματικότητα αντικατοπτρίζει αυτή την παρεκτροπή. Βλέπουμε κοινωνίες που δεν υποτάσσονται στον Θεό, αλλά στην πολιτική ταυτότητας. Κοινωνίες που φοβούνται περισσότερο μήπως προσβάλουν τους ανθρώπους, παρά τον Ύψιστο. Υπερασπίζονται τα λεγόμενα «ανθρώπινα δικαιώματα» ενώ καταπατούν τα δικαιώματα του Δημιουργού.

Το τίμημα είναι η σύγχυση, η διαφθορά και το χάος. Όταν το δημιούργημα τοποθετείται πάνω από τον Δημιουργό, όταν το συναίσθημα αντικαθιστά την αλήθεια και η επιθυμία παραμερίζει την εντολή Του, τότε η κοινωνία καταρρέει. Επικρατεί σύγχυση, όπου δεν υπάρχει πια διακριτό όριο μεταξύ σωστού και λάθους, διαφθορά, όπου το πάθος μετατρέπεται σε δικαίωμα και χάος, όπου ο άνθρωπος αρνείται την ουσία της ύπαρξής του ως δούλου του Θεού.

Η αθεΐα, η ηθική σχετικότητα, η αποδόμηση της οικογένειας, η αντικατάσταση της αρετής με την αναγνωρισιμότητα, όλα αυτά αποτελούν φυσικά επακόλουθα ενός κόσμου που δεν λατρεύει τον Δημιουργό, αλλά το είδωλο του εαυτού του.

Αξίζει ωστόσο να διευκρινιστεί ότι η Ισλαμική θεμελίωση της ηθικής και κοινωνικής τάξης στο θέλημα του Θεού δεν συνιστά αντιπαράθεση προς τον άνθρωπο ή τα θεμιτά του συμφέροντα. Αντιθέτως, σύμφωνα με την Ισλαμική θεολογία, ο άνθρωπος δεν απελευθερώνεται πλήρως παρά μόνο μέσω της υποταγής στον Δημιουργό του. Η έννοια της ελευθερίας, στο Ισλάμ, δεν ταυτίζεται με την απελευθέρωση από κάθε μορφή εξουσίας, αλλά με την επιστροφή του ανθρώπου στη φίτρα, δηλ. τη φυσική προδιάθεση του προς την πίστη και την υπακοή στον Θεό. Η συμμόρφωση με τη θεϊκή καθοδήγηση δεν θεωρείται περιοριστική, αντίθετα, νοείται ως απελευθέρωση από τις εσωτερικές και εξωτερικές τυραννίες που απομακρύνουν τον άνθρωπο από την ουσία του. Το Ισλάμ επομένως δεν αρνείται την ανθρώπινη υπόσταση, την αποκαθιστά στην ορθή της θέση, ενταγμένη στο πλαίσιο της θεϊκής σοφίας και του κοσμικού σκοπού.

Το Ισλάμ δεν είναι απλώς μια «θρησκεία» με τη στενή, τελετουργική έννοια. Είναι μια ολόκληρη κοσμοθεώρηση, ένας πλήρης τρόπος ζωής που ξεκινά με την πίστη και λατρεία στον Έναν και Μοναδικό Θεό και επεκτείνεται σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης ύπαρξης. Από την ηθική και την οικογένεια έως την κοινωνία, την πολιτική και τη δικαιοσύνη, υπό την προϋπόθεση ότι αυτές οι πτυχές εκφράζονται στο πλαίσιο της Ισλαμικής τάξης, δηλαδή εντός Ισλαμικής κοινωνίας και με εφαρμογή από τη θεσμική εξουσία, όχι από άτομα ή ομάδες σε μη Ισλαμικά περιβάλλοντα. Ο Μουσουλμάνος που ζει σε μη Ισλαμικό περιβάλλον ή μη Ισλαμική χώρα, οφείλει να σέβεται το τοπικό σύνταγμα της χώρας στην οποία διαμένει, καθώς και να συνεισφέρει στην κοινωνική συνοχή και ευημερία, ακόμη κι αν δεν συμφωνεί ιδεολογικά με τις αρχές της.

Η αντιπαραβολή μεταξύ Ισλάμ και σύγχρονου φιλελευθερισμού δεν αποτελεί απλώς μια ιδεολογική σύγκριση, αλλά μια αποκάλυψη των βαθύτερων υπαρξιακών επιλογών που καλείται να κάνει ο άνθρωπος. Στη μία πλευρά βρίσκεται ο δρόμος της θεοκεντρικής υποταγής, της αναγνώρισης ότι η σοφία, η ηθική και ο σκοπός της ζωής απορρέουν από τον Δημιουργό, στην άλλη πλευρά, ο δρόμος της ανθρωποκεντρικής αυτονόμησης, όπου ο άνθρωπος αναγορεύει τον εαυτό του σε τελική αυθεντία και καθορίζει το νόημα κατά το δοκούν. Η σύγκρουση αυτή δεν είναι επιφανειακή, αλλά ριζική και αφορά τελικά το ερώτημα, σε ποιον ανήκει ο άνθρωπος; Το Ισλάμ απαντά «σε αυτόν που τον έπλασε, τον Κύριο του, τον Δημιουργό του».

Το Ισλάμ δεν έρχεται να καταπιέσει τον άνθρωπο, αλλά να τον αποκαταστήσει, να τον απελευθερώσει από την τυραννία του εαυτού, των επιθυμιών, της μάζας και της σχετικοποιημένης αλήθειας. Δεν του αφαιρεί δικαιώματα και αξιοπρέπεια, αλλά τα επανατοποθετεί στη σωστή βάση, ως δημιουργημένου όντος με σκοπό, ευθύνη και τελικό προορισμό. Η επιστροφή στον Θεό δεν σημαίνει υποχώρηση της ελευθερίας, αλλά εκπλήρωση του πραγματικού (αντικειμενικού) νοήματός της.

Σε μια εποχή όπου ο άνθρωπος αναζητά απεγνωσμένα την ταυτότητα και τον προσανατολισμό του, το Ισλάμ προτείνει μια σταθερή πυξίδα, να ξαναθυμηθεί ποιος είναι, ποιος τον έπλασε και γιατί υπάρχει. Μέσα από αυτή την επίγνωση, η αλήθεια δεν γίνεται θέμα υποκειμενικής ερμηνείας, αλλά σταθερό θεμέλιο για ζωή με νόημα, ευθύνη και τελική σωτηρία.

Από Ahmed Eldin

Άχμαντ Μ.Ελντίν: Διπλωματούχος Ισλαμικής Θεολογίας. Τζαμί «Σάλαφ ους Σάλιχ» (Αρ Ραχμάν)

Discover more from Το Ορθόδοξο Ισλάμ με Ορθόδοξη Κατανόηση

Subscribe now to keep reading and get access to the full archive.

Continue reading