الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين، أما بعد
Στο Ισλάμ ο όρκος είναι μια σοβαρή ιερή πράξη η οποία συνδέεται με την εξύψωση και τη μεγαλοπρέπεια εκείνου στο όνομα του οποίου πραγματοποιείται. Γι’ αυτόν τον λόγο ο Μουσουλμάνος δεν επιτρέπεται να ορκίζεται σε κανέναν άλλον εκτός του Αλλάχ.
Η απαγόρευση αυτή δεν αποτελεί μόνο έναν κανόνα καλής συμπεριφοράς ή μια γλωσσική ιδιαιτερότητα στην ισλαμική παράδοση μας. Συνδέεται άμεσα με το ταουχίντ (μονοθεισμό) και την προστασία του πιστού από κάθε μορφή Σίρκ (πολυθεϊσμού).
Ο Ύψιστος λέει στο Κοράνι:
«Μην αποδίδετε λοιπόν στον Αλλάχ ομοίους, ενώ γνωρίζετε (ότι είναι ο Μόνος Άξιος λατρείας)» {Κοράνι 2:22}
Οι Ουλεμά χρησιμοποιούν αυτό το εδάφιο για να εξηγήσουν ότι ο πολυθεϊσμός δεν περιορίζεται μόνο στην προσκύνηση ειδώλων ή στη λατρεία άλλων ψεύτικων θεοτήτων. Υπάρχουν επίσης λόγια και εκφράσεις που μπορούν να αποτελέσουν μορφές πολυθεϊσμού, ακόμη και όταν ο άνθρωπος δεν αντιλαμβάνεται τη βαρύτητα τους.
Ο Ιμπν Αμπάς رضي الله عنهما, επεξηγώντας το εδάφιο, αναφέρθηκε στον πολυθεϊσμό που μπορεί να είναι τόσο δύσκολος ως προς την αναγνώριση του «όσο η κίνηση ενός μυρμηγκιού επάνω σε μια μαύρη πέτρα, μέσα στο σκοτάδι της νύχτας». Ανάμεσα στα παραδείγματα που ανέφερε είναι ο όρκος στη ζωή ενός ανθρώπου, όπως και η έκφραση «Ό,τι θελήσει ο Αλλάχ και εσύ». Η σημασία αυτής της επεξήγησης είναι σπουδαία διότι μας διδάσκει ότι ακόμη και καθημερινές εκφράσεις, οι οποίες θεωρούνται φυσιολογικές μέσα στην κοινωνία μπορεί να αντιβαίνουν στην ορθή κατανόηση του μονοθεισμού. {Ιμπν Άμπι Χάτιμ, Ταφσίρ αλ Κουρ’άν αλ Αδίμ, τόμος α, σελ.62}
Γιατί απαγορεύεται ο όρκος σε άλλον εκτός του Αλλάχ;
Ο όρκος σύμφωνα με την ορθόδοξη ισλαμική παράδοση εμπεριέχει την έννοια της εξύψωσης και της μεγαλοπρεπούς αναγνώρισης εκείνου στο όνομα του οποίου ορκίζεται ο άνθρωπος. Όταν ένας μουσουλμάνος λέει «Ορκίζομαι στον Αλλάχ», επικαλείται το Όνομα του Δημιουργού για να επιβεβαιώσει τον λόγο του. Η ιδιαίτερη αυτή μορφή εξύψωσης, που χαρακτηρίζει τον όρκο, αποτελεί αποκλειστικό δικαίωμα του Αλλάχ και δεν επιτρέπεται να αποδίδεται στα δημιουργήματα Του. {Σέηχ Ίμπν Ουθαημήν, Σέηχ Σάλιχ αλ Φαουζάν, για το Κιτάμπ ατ Ταουχίντ}
Κανένας άνθρωπος, όσο ενάρετος και αν είναι, κανένας Προφήτης, άγγελος, συγγενής, τόπος ή αντικείμενο δεν μπορεί να αποτελέσει αντικείμενο όρκου. Η δημιουργία δεν εξισώνεται με τον Δημιουργό. Επομένως η απαγόρευση του όρκου σε άλλον εκτός του Αλλάχ προστατεύει εκφραστικά και λεκτικά το ταουχίντ και εμποδίζει την απόδοση τιμής σε ένα δημιούργημα οπου στην πραγματικότητα ανήκει αποκλειστικά στον Ύψιστο τον Δημιουργό.
Ο Προφήτης Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم είπε:
«Όποιος ορκίζεται σε άλλον εκτός του Αλλάχ, έχει διαπράξει απιστία ή πολυθεϊσμό». {Τιρμιδί 1535, Άμπου Νταούντ 3251, αυθεντικό}
Ο Προφήτης δεν περιέγραψε τον συγκεκριμένο όρκο μόνο ως μια λανθασμένη έκφραση. Χρησιμοποίησε ιδιαίτερα αυστηρή διατύπωση συνδέοντάς τον με το κουφρ και το σίρκ. (απιστία και πολυθεισμό). Ωστόσο για την ορθή κατανόηση αυτού του χαντίθ, είναι απαραίτητο να διακρίνουμε τον μικρό από τον μεγάλο πολυθεϊσμό.
Μικρή μορφή πολυθεϊσμού (Σίρκ αλ Άσγαρ) είναι η συνηθισμένη περίπτωση κατά την οποία κάποιος ορκίζεται σε ένα δημιούργημα, χωρίς να πιστεύει ότι αυτό είναι ισότιμο με τον Αλλάχ ή διαθέτει θεϊκές ιδιότητες. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος μπορεί να λέει «ορκίζομαι στη ζωή του παιδιού μου» η «στη ζωή των γονιών μου» επειδή έχει συνηθίσει αυτήν την έκφραση από το κοινωνικό του περιβάλλον. Η συνήθεια ή η απουσία πρόθεσης λατρείας δεν καθιστά επιτρεπτό αυτόν τον όρκο. Ωστόσο ο συγκεκριμένος όρκος δεν σημαίνει αυτομάτως ότι ο άνθρωπος έχει εξέλθει από το Ισλάμ (δεν λειτουργεί ως ακυρωτικό πίστεως)
Μεγάλη μορφή πολυθεϊσμού (Σίρκ αλ Άκμπαρ) μπορεί να υπάρξει όταν ο όρκος συνοδεύεται από την πεποίθηση ότι εκείνος στον οποίο ορκίζεται ο άνθρωπος διαθέτει μεγαλοπρέπεια αντίστοιχη του Αλλάχ, ανεξάρτητη θεϊκή εξουσία ή ιδιότητες που ανήκουν αποκλειστικά στον Δημιουργό. Αυτήν τη διάκριση επεξηγεί ο Σέηχ Άμπντουλ Αζίζ Ιμπν Μπάζ στις σχετικές φατάουα του περι ακίντα (δογματική). Αρα δεν πρέπει να συγχέουμε την καταδίκη μιας πράξης ως πολυθεϊστική με την αυτόματη απόδοση της ιδιότητας του άπιστου σε κάθε μουσουλμάνο που την πραγματοποιεί.
Τι αναφέρουν οι Σαχάμπα (μαθητές, σύντροφοι, πρώτοι οπαδοί του Προφήτη).
Έχουμε μια σημαντική ρήση του σαχάμπι Άμπντάλλαχ Ιμπν Μασ’ούντ, رضي الله عنه. Δήλωσε ότι θα προτιμούσε να ορκιστεί ψευδώς στον Αλλάχ παρά να ορκιστεί αληθινά σε άλλον εκτός Αυτού. {Ιμπν Άμπι Σάιμπα, αλ Μουσαννάφ, αρ. 12414, αυθεντικό}
Η συγκεκριμένη δήλωση δεν αποτελεί σε καμία περίπτωση άδεια να ορκίζεται κάποιος ψευδώς. Αντιθέτως ο ψευδής όρκος στο Όνομα του Αλλάχ είναι εξαιρετικά σοβαρό αμάρτημα. Εκείνο που ήθελε να τονίσει ο Ιμπν Μασ’ούντ είναι ότι ο πολυθεϊσμός, ακόμη και στη μικρότερη μορφή του, αποτελεί μια ιδιαίτερα σοβαρή παραβίαση του ταουχίντ.
Με αυτόν τον τρόπο η δήλωσή του μας δείχνει πόσο βαθιά κατανοούσαν οι Σάλαφ τη σημασία της προστασίας της μονοθεϊστικής πίστης, ακόμη και στις καθημερινές εκφράσεις.
Στην καθημερινή μας ζωή χρησιμοποιούνται πολλές εκφράσεις που παρά τη συχνότητα τους εναντιώνονται στην προφητική διδασκαλία. Μερικά παραδείγματα είναι τα εξής
- «Ορκίζομαι στη ζωή μου».
- «Ορκίζομαι στη μητέρα μου ή στον πατέρα μου».
- «Ορκίζομαι στο παιδί μου».
- «Ορκίζομαι στην τιμή μου».
- «Ορκίζομαι στον Προφήτη».
- «Ορκίζομαι στην Κάαμπα».
- «Ορκίζομαι στη σημαία ή στην πατρίδα μου».
Όλες αυτές οι εκφράσεις, όταν χρησιμοποιούνται ως πραγματικοί όρκοι σε δημιουργήματα, εμπίπτουν στη γενική απαγόρευση του όρκου σε άλλον εκτός του Αλλάχ. Ο Προφήτης صلى الله عليه وسلم ήταν ξεκάθαρος όταν είπε:
«Όποιος πρόκειται να ορκιστεί, ας ορκιστεί στον Αλλάχ ή ας σιωπήσει». {Μπουχάρι 2679 και Μούσλιμ 1646}
Η εντολή αυτή καθορίζει με σαφήνεια τη συμπεριφορά του πιστού. Εάν υπάρχει πραγματική ανάγκη να ορκιστεί, τοτε ορκίζεται στον Αλλάχ. Διαφορετικά αποφεύγει τον όρκο.
Τι πρέπει να κάνει εκείνος που ορκίστηκε σε άλλον εκτός του Αλλάχ;
Όταν ένας μουσουλμάνος αντιληφθεί ότι ορκίστηκε σε άλλον εκτός του Αλλάχ, οφείλει να εγκαταλείψει αυτήν την πρακτική και να μετανοήσει ειλικρινά.
Σε αυθεντικό χαντίθ που αφηγείται ο Άμπου Χουράιρα, رضي الله عنه, ο Προφήτης صلى الله عليه وسلم διέταξε εκείνον που ορκίστηκε στην αλ Λάτ και την αλ Ούζα, δύο είδωλα των προϊσλαμικών Αράβων, να πει «Δεν υπάρχει άλλος θεός άξιος λατρείας παρά μόνο ο Αλλάχ» (Λά Ιλάχα ίλα Αλλάχ). {Μπουχάρι, 4860}
Η προφητική αυτή καθοδήγηση δείχνει τη σημασία της ανανέωσης και επιβεβαίωσης της ομολογίας του μονοθεισμού (ταουχίντ) μετά από μια έκφραση πολυθεϊσμού. Ο πιστός οφείλει να ζητήσει συγχώρεση, να εγκαταλείψει τον απαγορευμένο όρκο και να προσπαθήσει να μην επιστρέψει σε αυτήν τη συνήθεια. Παράλληλα πρέπει να γνωρίζει ότι ένας όρκος σε άλλον εκτός του Αλλάχ δεν θεωρείται έγκυρος θρησκευτικός όρκος, ώστε η μη τήρησή του να επιβάλλει την προβλεπόμενη εξιλέωση (Καφφάρατ αλ Γιαμίν). (σημείωση, Δεν πρέπει να συγχέεται με τον έγκυρο όρκο στο Όνομα του Αλλάχ, ο οποίος υπόκειται σε συγκεκριμένους κανόνες)
Ο όρκος αποτελεί σοβαρή ευθύνη
Το γεγονός ότι ο μουσουλμάνος επιτρέπεται να ορκίζεται στον Αλλάχ δεν σημαίνει ότι πρέπει να χρησιμοποιεί συνεχώς το Όνομά Του για να επιβεβαιώνει κάθε του δήλωση.
Ο Ύψιστος λέει:
«Και να διαφυλάσσετε τους όρκους σας».{Κοράνι 5:89}
Ο πιστός πρέπει να είναι ειλικρινής και αξιόπιστος χωρίς να χρειάζεται να καταφεύγει διαρκώς σε όρκους. Εάν όμως δώσει έναν έγκυρο όρκο στον Αλλάχ και στη συνέχεια τον παραβεί, τότε εφαρμόζονται οι σχετικοί κανόνες της Σαρία συμπεριλαμβανομένης της εξιλέωσης όπου απαιτείται (σίτιση ή ένδυση δέκα φτωχών. Εάν δεν υπάρχει δυνατότητα, νηστεία τριών ημερών, Κοράνι 5:89)