الحمد لله رب العالمين، وصلى الله وسلم على نبينا محمد وعلى آله وأصحابه أجمعين، أما بعد
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αυξημένο ενδιαφέρον για το Ισλάμ μεταξύ ορισμένων Ελλήνων. Μερικοί έχουν επιλέξει να μελετήσουν τη θρησκεία, ενώ άλλοι έχουν ακόμη και ασπαστεί το Ισλάμ. Ωστόσο, καθώς περισσότεροι ελληνόφωνοι μη μουσουλμάνοι και νέοι Μουσουλμάνοι αναζητούν πληροφορίες για το Ισλάμ, είναι ζωτικής σημασίας να προσέχουν τις πηγές που χρησιμοποιούν. Ιδιαίτερα, πρέπει να δοθεί προσοχή σε μεταφράσεις του Κορανίου και ισλαμικών κειμένων από παραθρησκευτικές και αιρετικές ομάδες όπως οι επονομαζόμενοι «Καντιανιστές», δηλαδή η κοινότητα Αχμαντίγια. Αυτή η ομάδα έχει διαφορετικές δογματικές αντιλήψεις από το ορθόδοξο Ισλάμ (Σουννιτισμός) και έχει εκδώσει δικές της μεταφράσεις του Κορανίου, που ενδέχεται να παραπλανήσουν όσους ενδιαφέρονται για την Ισλαμική πίστη.
Στην παρούσα ανάλυση θα εξετάσουμε ποιοι είναι οι Καντιανιστές (Αχμαντίγια) και ποιες είναι οι δοξασίες τους, πώς προωθούν τις απόψεις τους μέσω μεταφράσεων του Κορανίου και άλλων εντύπων και θα δώσουμε συστάσεις προς τους Έλληνες τόσο μη Μουσουλμάνους που μελετούν το Ισλάμ όσο και νεοφώτιστους Μουσουλμάνους σχετικά με το πώς να αποφύγουν πιθανές πλάνες. Η προσέγγιση μας θέλει να δώσει έμφαση στη διάκριση μεταξύ ορθόδοξης ισλαμικής διδασκαλίας και αιρετικών αποκλίσεων.
Ποιοι είναι οι Καντιανιστές (Αχμαντίγια);
Οι Αχμαντίγια όπως αυτοαποκαλούνται και γνωστοί στην καθομιλουμένη ως «Καντιανιστές», από την πόλη Καντιάν (Qadian) της Ινδίας όπου ιδρύθηκε το κίνημα, αποτελούν μέλη μιας νεότερης παραθρησκευτικής σέκτας η οποία υποστηρίζει ότι βρίσκεται εντός του ευρύτερου χώρου του Ισλάμ. Κάτι τέτοιο όμως δεν ισχύει μιας και η σέκτα αυτή δεν λογίζεται ούτε καν ως αίρεση.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια σέκτα που έχει δανειστεί θέσεις από διάφορα θρησκεύματα. Η κοινότητα αυτή ακολουθεί τις διδασκαλίες του Μιρζά Γκουλάμ Αχμαντ, ενός Ινδού μουσουλμάνου του τέλους του 19ου αιώνα. Ο Γκουλάμ Αχμαντ ισχυρίστηκε ότι είναι ο Μάχντί (ο καθοδηγημένος Ιμάμης που σύμφωνα με ορισμένες ισλαμικές παραδόσεις, θα εμφανιζόταν σε έσχατους καιρούς) και μια επανεμφάνιση του Προφήτη Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم. Επίσης παρουσιαζόταν ως ο Μεσσίας ανάλογος με εκείνον του Χριστιανισμού και ακόμη και ως ενσάρκωση μορφών άλλων θρησκειών, όπως του Κρίσνα στο Ινδουισμό.
Οι ισχυρισμοί αυτοί του Γκουλάμ Αχμαντ, ότι δηλαδή αποτελεί μεταγενέστερο θεόσταλτο ηγέτη ή και προφήτη, βρίσκονται σε ευθεία σύγκρουση με τη βασική διδασκαλία του ορθόδοξου Ισλάμ (Σουννιτισμός) περί τελικού προφήτη. Σύμφωνα με το Ισλάμ, ο Προφήτης Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم είναι η «Σφραγίδα των Προφητών» (αραβ. Χάταμ αν Ναμπιγιήν), δηλαδή ο τελευταίος Προφήτης που έστειλε ο Θεός, πέραν του οποίου κανείς άλλος προφήτης δεν πρόκειται να έρθει με νέο μήνυμα. Επομένως, η αξίωση της Αχμαντίγια ότι ο ιδρυτής τους ήταν ένας νέος μεσσίας/προφήτης συνιστά σοβαρή πλάνη στα μάτια όλων των υπόλοιπων Μουσουλμάνων.
Πράγματι, η συγκεκριμένη κοινότητα έχει αντιμετωπίσει σφοδρή αντίδραση από τους ορθόδοξους μουσουλμάνους θεολόγους ήδη από την ίδρυσή της. Σε διεθνές επίπεδο υπάρχει συναίνεση στον ισλαμικό κόσμο ως προς τον μη-ορθόδοξο χαρακτήρα των Αχμαντίγια. Το 1973, ο οργανισμός Σύνοδος Ισλαμικής Διάσκεψης (ΟΙC) αποφάσισε επίσημα ότι το κίνημα αυτό «δεν έχει σχέση με το Ισλάμ», ενώ χώρες όπως το Πακιστάν, όπου ζει μεγάλος αριθμός οπαδών της Αχμαντίγια, έχουν προχωρήσει νομικά στον χαρακτηρισμό των Καντιανιστών ως μη-Μουσουλμάνων. Με άλλα λόγια, η συντριπτική πλειονότητα του μουσουλμανικού κόσμου θεωρεί τους Αχμαντίγια εκτός Ισλάμ και τις δοξασίες τους όχι απλά αιρετικές αλλά δοξασίες πλάνης και απιστίας.
Είναι χρήσιμο να συνοψίσουμε εν συντομία πού διαφοροποιείται η σέκτα αυτή από το ορθόδοξο Ισλάμ, διότι αυτές ακριβώς οι δογματικές αποκλίσεις αντανακλώνται στις μεταφράσεις και το υλικό τους (όπως θα δούμε στη συνέχεια):
Προφητεία: Όπως αναφέρθηκε, οι Αχμαντίγια πιστεύουν ότι μετά τον Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم εμφανίστηκε άλλος ένας ηγέτης προφήτης (ο Μιρζά Γκουλάμ Αχμαντ). Αυτό αντίκειται στην παραδοσιακή ισλαμική πεποίθηση ότι ο Μουχάμαντ είναι ο τελευταίος προφήτης. Ερμηνεύουν λοιπόν διαφορετικά ορισμένα εδάφια του Κορανίου, π.χ. τον τίτλο «σφραγίδα των Προφητών» δεν τον κατανοούν ως «τελευταίος προφήτης» αλλά με την έννοια της σφραγίδας επικύρωσης (ότι δηλαδή ο Μουχάμαντ επικυρώνει άλλους προφήτες που μπορεί να έρθουν μετά). Αυτή η ερμηνευτική στροφή είναι κρίσιμη διότι αποτελεί τον πυρήνα της θεολογικής τους απόκλισης. Μια παρερμηνεία που δεν έχει βάση ούτε στην Ισλαμική ιστορία του δόγματος, ούτε στην αραβική γλώσσα, ούτε αναφέρθηκε από τις πρωτορθόδοξες Ισλαμικές κοινότητες.
Ιησούς Χριστός: Οι Αχμαντίγια διδάσκουν επίσης ότι ο Ιησούς (στα αραβικά Ίσα) πέθανε φυσιολογικά και δεν θα επανέλθει πριν την Ημέρα της Κρίσης (σε αντίθεση με την ορθόδοξη ισλαμική θέση περί ερχομού του Ιησου Χριστού πριν το τέλος του κόσμου). Υποστηρίζουν ότι οι αναμενόμενες προφητείες εκπληρώθηκαν πνευματικά στο πρόσωπο του Γκουλάμ Αχμαντ.
Ορισμένοι μελετητές παρατηρούν ότι το κίνημα Αχμαντίγια ενσωματώνει στοιχεία και από άλλες θρησκευτικές παραδόσεις (π.χ. ινδουιστικές ή χριστιανικές), στην προσπάθειά του να εμφανίσει τον ιδρυτή του ως παγκόσμιο μεταρρυθμιστή. Αυτό δίνει στο δόγμα τους έναν συγκρητιστικό χαρακτήρα, δηλαδή ένα μείγμα αντιλήψεων που αποκλίνει από την αυθεντική ισλαμική διδασκαλία του Κορανίου και της Σούννα του Προφήτη Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم
Συνολικά, λοιπόν, όταν μιλάμε για τους «Καντιανιστές» εννοούμε μια ομάδα που αυτοπροσδιορίζεται ως μουσουλμανική, αλλά έχει αποκηρυχθεί με Ισλαμική συναίνεση και ομοφωνία ως σέκτα εκτός Ισλάμ, λόγω των παραπάνω αντιλήψεων. Αυτή η θεμελιώδης διάσταση πρέπει να γίνει κατανοητή από κάθε Έλληνα που μελετά το Ισλάμ, διότι επηρεάζει την αξιοπιστία των κειμένων και των μεταφράσεων που προέρχονται από την συγκεκριμένη κοινότητα.
Οι μεταφράσεις του Κορανίου από την Αχμαντίγια
Ένα από τα κύρια μέσα μέσω των οποίων η κοινότητα Αχμαντίγια (Καντιανιστές) προωθεί τις δοξασίες της παγκοσμίως είναι η διάδοση έντυπου υλικού και ιδιαίτερα η μετάφραση του Κορανίου σε διάφορες γλώσσες. Όπως αναφέρει και η εγκυκλοπαίδεια Πάπυρος Larousse Britannica, οι Αχμαντίγια δραστηριοποιούνται μέσω προπαγάνδας και μεταφράσεων του Κορανίου στις ευρωπαϊκές γλώσσες. Στόχος τους είναι να διαδώσουν την εκδοχή που πρεσβεύουν όσο το δυνατόν ευρύτερα, κερδίζοντας νέους οπαδούς ή τουλάχιστον συμπάθεια προς την κοινότητά τους.
Στην Ελλάδα, η παρουσία της κοινότητας Αχμαντίγια έχει γίνει αισθητή μόλις την τελευταία δεκαετία. Αν και ο κύριος κορμός των Μουσουλμάνων στη χώρα μας αποτελείται από Σουννίτες (ορθοδόξους Μουσουλμάνους), οι Αχμαντίγια έχουν επίσης δημιουργήσει έναν μικρό πυρήνα. Από το 2015 κι έπειτα αναφέρθηκαν εκστρατείες δημοσίων σχέσεων όπως διανομή φυλλαδίων με μηνύματα όπως «Αγάπη για όλους, μίσος για κανέναν» σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, συνεντεύξεις εκπροσώπων τους σε ελληνικά ΜΜΕ και επισκέψεις σε Έλληνες υπουργούς. Συγκεκριμένα, το 2017 η εφημερίδα Μακεδονία παρουσίασε συνέντευξη του επικεφαλής της Αχμαντίγια Ελλάδας, όπου προβαλλόταν η εικόνα ενός «φιλειρηνικού Ισλάμ». Παράλληλα, έγινε γνωστό ότι η ομάδα αυτή διένειμε έντυπα στα ελληνικά σε περιοχές της Αττικής και αλλού.
Επιπλέον, οι Αχμαντίγια έχουν φροντίσει να καταστήσουν διαθέσιμη μια μετάφραση του Κορανίου υπό τη δική τους επιμέλεια. Ήδη από τα μέσα της δεκαετίας του 2010 ξεκίνησαν να κυκλοφορούν ψηφιακά μια ελληνική μετάφραση του Κορανίου μέσω του ιστοτόπου τους, καθώς και άλλα βιβλία και ενημερωτικό υλικό στην ελληνική γλώσσα (π.χ. επιλογές στίχων με μετάφραση κ.λπ.). Αυτές οι μεταφράσεις δεν αποτελούν επίσημες εκδόσεις εγκεκριμένες από το σύνολο των Μουσουλμάνων, αλλά είναι εκδόσεις της ίδιας της κοινότητας Αχμαντίγια και αντανακλούν τις ιδιαίτερες αντιλήψεις της.
Ένα κρίσιμο ερώτημα είναι σε τι συνίσταται ο κίνδυνος ή η διαφορά μιας «καντιανιστικής» μετάφρασης του Κορανίου; Η απάντηση έγκειται στις λεπτομέρειες της απόδοσης και ερμηνείας ορισμένων βασικών όρων και εννοιών. Ενώ το πρωτότυπο αραβικό κείμενο του Κορανίου είναι ενιαίο, η μετάφραση και ερμηνεία μπορεί να δεχτεί διάφορες αποχρώσεις από την στιγμή που δεν υπάρχει προσκόλληση στην κατανόηση των Σαχάμπα, των μαθητών του Προφήτη Μουχάμαντ صلى الله عليه وسلم , όπως επίσης και προσκόλληση στην ίδια την παράδοση του Προφήτη (Σούννα). Οι Αχμαντίγια τείνουν να μεταφράζουν ή να σχολιάζουν τα επίμαχα σημεία με τρόπο που υποστηρίζει τις δοξασίες τους, πολλές φορές με προκλητική αντίθεση με την κοινή αντίληψη των Μουσουλμάνων η οποία απορρέει από την διδασκαλία του Προφήτη, των μαθητών του και τις πρωτορθοδοξες Ισλαμικές κοινότητες .
Για παράδειγμα, στο εδάφιο 2:4 του Κορανίου (Σούρα Αλ-Μπάκαρα), όπου γίνεται λόγος για πίστη στη μέλλουσα ζωή (μετα θάνατον ζωή), οι μεταφράσεις των ορθόδοξων Μουσουλμάνων αποδίδουν τον όρο “αλ Άχιρα” ως «μέλλουσα ζωή» ή τη μετά θάνατον ζωή. Αντιθέτως, η μετάφραση των Αχμαντίγια αποδίδει τον όρο αυτό ως “ό,τι μέλλει να έρθει”. Η φράση στην αγγλική έκδοση της Αχμαντίγια είναι: “they have firm faith in what is yet to come”, δηλαδή “έχουν ακλόνητη πίστη σε ό,τι πρόκειται ακόμη να έρθει”. Αυτή η διατύπωση, παρότι μοιάζει λεπτομερειακή, ανοίγει την πόρτα να εννοηθεί πως εκτός από τις προηγούμενες αποκαλύψεις του Θεού (τοράχ, ευαγγέλιο και την παρούσα αποκάλυψη (Κοράνι), υπάρχει μελλοντική θεϊκή αποκάλυψη που «αναμένεται». Δεν είναι σύμπτωση ότι μια τέτοια απόδοση ταιριάζει με τη δοξασία των Αχμαντίγια ότι ο Θεός συνέχισε να στέλνει καθοδηγητές (τον Γκουλάμ Αχμάντ και τους διαδόχους του). Έτσι, μια λεξιλογική τροποποίηση στη μετάφραση ουσιαστικά υποστηρίζει μια δογματική θέση.
Το παραπάνω παράδειγμα δεν είναι το μοναδικό. Γενικότερα, η κοινότητα Αχμαντίγια έχει κατηγορηθεί ότι επιχειρεί επιτηδευμένα μια μορφή αλλοίωσης έννοιας σε πολλά σημεία του κειμένου. Οι ίδιοι οι Αχμαντίγια αρνούνται ότι αλλοιώνουν το ιερό κείμενο (με την έννοια της παραποίησης του κειμένου αυτού καθαυτού), όμως παραδέχονται πως οι διαφωνίες έγκεινται στις μεταφράσεις που παράγουν. Με άλλα λόγια, ενώ το αραβικό κείμενο μένει ίδιο, η κατεύθυνση που δίνουν με τη μετάφραση και τις υποσημειώσεις τους μπορεί να παραπλανήσει κάποιον ανυποψίαστο αναγνώστη που δεν γνωρίζει τις θεολογικές θέσεις της Ισλαμικής Ορθοδοξίας (Σουννιτισμός).
Σημαντικό να τονιστεί ότι σε πολλά σημεία οι μεταφράσεις των Αχμαντίγια μοιάζουν με τις κοινές μεταφράσεις και δεν διαφωνούν με αυτές. Εξάλλου, δεν θα ήταν πειστικές αν αποκλίνουν εντελώς. Οι διαφορές εντοπίζονται σε συγκεκριμένα κομβικά σημεία. Ένα τέτοιο είναι το προαναφερθέν (η έννοια της προφητείας/μελλοντικής καθοδήγησης). Ένα άλλο είναι η αναμενόμενη επιστροφή του Ιησού όπου τα ορθόδοξα ισλαμικά κείμενα μιλούν για επιστροφή του Ιησού, οι Αχμαντίγια δίνουν ερμηνευτική εκδοχή ότι εννοείται «μεταφορικά» (προαναγγέλλοντας τον ιδρυτή τους).
Εν ολίγοις, οι μεταφράσεις και τα σχόλια των Καντιανιστών είναι διαποτισμένα από τις ιδιαίτερες αντιλήψεις τους. Αυτό δεν είναι εμφανές στον αδαή αναγνώστη, διότι απαιτεί ήδη γνώση δογματικών/θεολογικών λεπτομερειών. Γι’ αυτό και υπάρχει κίνδυνος ένας Έλληνας που διαβάζει π.χ. ένα Κοράνι έκδοσης και μετάφρασης Αχμαντίγια να μην συνειδητοποιήσει ότι δεν διαβάζει ουδέτερη/αντικειμενική μετάφραση, αλλά μετάφραση μίας ψευδοϊσλαμικής σέκτας.
Αξιόπιστες μεταφράσεις και συμβουλές προς τους Έλληνες μη Μουσουλμάνους και νεοφώτιστους Μουσουλμάνους
Δεδομένων των παραπάνω, είναι σαφές ότι όποιος στην Ελλάδα ενδιαφέρεται ειλικρινά να μάθει για το Ισλάμ, είτε από ακαδημαϊκό ενδιαφέρον είτε επειδή σκέφτεται να ασπαστεί τη θρησκεία, θα πρέπει να είναι ιδιαίτερα προσεκτικός στις πηγές που χρησιμοποιεί. Αυτό ισχύει και για τους νέους Μουσουλμάνους (Έλληνες που μεταστράφηκαν στο Ισλάμ), οι οποίοι κάνουν τα πρώτα τους βήματα στη μελέτη της πίστης. Ακολουθούν ορισμένες συστάσεις και κατευθύνσεις:
Κατήχηση: Η κατήχηση στην Ισλαμική Ορθόδοξη θεολογία (Σούννι, Σάλαφι, Άθαρι) είναι απολύτως αναγκαία, καθώς προσφέρει τη δυνατότητα για αυθεντική εφαρμογή της πίστης, ενώ ταυτόχρονα διευκολύνει τον εντοπισμό πλανών και αιρέσεων που δεν ανήκουν στο Ισλάμ.
Μεταφράσεις: Προτιμήστε μεταφράσεις του Κορανίου που έχουν εκδοθεί ή εγκριθεί από τον ευρύτερο μουσουλμανικό κόσμο και όχι από αποσχισθείσες ομάδες. Για παράδειγμα, υπάρχει η επίσημη μετάφραση του νοήματος του Κορανίου στα ελληνικά που έχει δημοσιευτεί από το Συγκρότημα του Βασιλιά Φαχντ στη Σαουδική Αραβία. Αυτή η έκδοση (Μεδίνα, 2000) είναι ευρέως αναγνωρισμένη και διατίθεται δωρεάν διαδικτυακά. https://islamforgreeks.org/korani_greek/ (σύντομα αναμένεται νεα έκδοση)
Έλεγχος προέλευσης υλικού και αξιοπιστία: Όταν διαβάζετε οποιοδήποτε βιβλίο ή επισκέπτεστε ιστοσελίδα για το Ισλάμ στα ελληνικά, φροντίστε να ελέγξετε ποιος είναι ο συγγραφέας ή ο εκδότης, ποιο είναι το βιογραφικό του, οι σπουδές του, καθώς και τα διαπιστευτήρια και η εμπειρία του στην ισλαμική γνώση.
Κατανόηση του πλαισίου: Είναι σημαντικό να γνωρίζετε ότι στο εσωτερικό του Ισλάμ, όπως και σε κάθε θρησκεία, υπάρχουν διάφορες αιρέσεις και κινήματα. Οι Αχμαντίγια αποτελούν ένα πολύ μικρό ποσοστό (λιγότερο από το 1%) των αυτοαποκαλούμενων μουσουλμάνων παγκοσμίως. Η συντριπτική πλειονότητα των Σουννιτών δεν τους αναγνωρίζει ως ομόθρησκους. Επομένως, να έχετε υπόψη ότι απόψεις που μπορεί να διαβάσετε σε υλικό των Αχμαντίγια δεν εκπροσωπούν τις απόψεις των Μουσουλμάνων γενικά. Για παράδειγμα, αν ένας κάτοικος Ελλάδας που δεν έχει σχέση με το Ισλάμ πάρει στα χέρια του ένα φυλλάδιο ή μια μετάφραση Κορανίου από τους Καντιανιστές, πιθανόν θα σχηματίσει λανθασμένη εικόνα για το τι πιστεύουν οι μουσουλμάνοι στο σύνολό τους.
Ακαδημαϊκή Έρευνα και Παραπομπές: Καθώς μελετάτε το Ισλάμ, καλό είναι να αναζητάτε Σουννιτικές και παραδοσιακές Ισλαμικές ακαδημαϊκές πηγές. Έχουν γραφτεί πολλά βιβλία και μελέτες από Μουσουλμάνους θεολόγους σχετικά με το Ισλάμ. Για τους Έλληνες, είτε μη Μουσουλμάνους που ενδιαφέρονται για το Ισλάμ, είτε νέους στο θρήσκευμα Μουσουλμάνους, η αναζήτηση της αλήθειας και της σωστής πληροφόρησης είναι μια αξιέπαινη προσπάθεια. Σ’ αυτήν την πορεία, η επαγρύπνηση ως προς τις πηγές είναι καίρια.
Παρακάτω ακολουθούν σημαντικοί σύνδεσμοι που θα βοηθήσουν περαιτέρω τον αναγνώστη στην εισαγωγή του για την Ισλαμική Ορθοδοξία
Πως διασφαλίζουμε μεθοδολογικά την ορθόδοξη Ισλαμική επεξήγηση
Η μεθοδολογία κατανόησης και τήρησης του Ισλάμ
Υπάρχει χώρος στο Ισλάμ για επανερμηνεία και αναθεώρηση;
Εισαγωγή στην παραδοσιακή μεθοδολογία κατανόησης του Ισλάμ